MƯỜI CHẶNG

Xin phép cho đúng cách

Cùng một điều muốn xin: nói cách này thì nhận được một câu “không” cụt lủn, nói cách kia thì bố mẹ ngồi xuống nghe hết. Cuốn này không dạy bạn nịnh. Nó đưa bạn mấy công cụ dùng được ngay từ tối nay.

lời xin cửa không khoá chỉ là phải gõ đúng kiểu
CHẶNG 1

Ba cách xin gần như luôn hỏng

Mình không chê bạn. Mình chỉ dựng lại cho đúng ba cảnh mà hầu như ai cũng từng diễn.

Trước khi nói về cách xin cho được, phải xem lại cách xin cho trượt đã. Vì phần lớn thời gian, cái làm hỏng lời xin của bạn không phải điều bạn xin — mà là mấy chi tiết quanh nó.

Cảnh một · xin lúc bố mẹ đang bận

6 giờ chiều · mẹ vừa về · một tay cắm nồi cơm, một tay nghe điện thoại
CONMẹ ơi thứ bảy cho con đi chơi với các bạn nhé?
MẸĐể lúc khác đi con, mẹ đang bận.
CONCó mỗi câu thôi mà mẹ.
MẸKhông đi đâu hết. Học hành thì chả thấy nói.
chuyện kết thúc trong bốn mươi giây · chưa ai kịp nghĩ gì

Để ý câu “không đi đâu hết”. Nó bật ra nhanh quá, nhanh hơn cả suy nghĩ. Đó không phải một quyết định — đó là một cách dọn chỗ trống trong đầu khi đầu đang đầy quá.

Cảnh hai · xin đi xin lại

CONMẹ ơi mua cho con cái đó nhé?
MẸKhông.
CONMẹ ơi… mua đi mà.
MẸMẹ nói không rồi.
CONMua đi mà mẹ ơi. Mẹ ơi. Mẹ ơi.
MẸIm! Còn nói nữa là cả tháng đừng hòng.
lần này mất luôn cả những lần sau

Cách này thỉnh thoảng cũng ăn — bố mẹ mệt quá thì gật cho xong. Nhưng nó có cái giá mà bạn không nhìn thấy ngay: lần sau, ngay khi bạn vừa mở miệng, bố mẹ đã thủ thế trước rồi. Họ không nghe bạn nói nữa, họ đang chuẩn bị chống đỡ.

Cảnh ba · bị từ chối thì dỗi

BỐLần này không được đâu con.
CON
con đứng dậy · vào phòng · đóng cửa hơi mạnh · bữa tối không ai nói gì

Cái này mới là cái tốn nhất, mà lại giống như chẳng làm gì cả. Bạn không cãi, không hỗn. Bạn chỉ im và đi. Nhưng bố mẹ đọc được đúng một câu từ đó: “nói không với nó là mất cả buổi tối”.

Xin lúc bố mẹ đang bận Xin đi xin lại cho bằng được Bị từ chối thì dỗi, bỏ đi mất lần này mất mấy lần sau mất lòng tin
Ba cách hỏng theo ba kiểu khác nhau. Cái tốn nhất lại là cái trông có vẻ hiền nhất.

Nói rõ một câu cho khỏi hiểu nhầm

Cuốn này không dạy bạn thao túng bố mẹ. Mình sẽ không đưa mẹo kiểu “khen mẹ trước rồi xin sau”. Mấy mẹo đó dùng được đúng một lần, rồi bố mẹ nhận ra, rồi bạn mất nhiều hơn được.

Cái mình đưa là cách trình bày cho rõ, đúng lúc, có trách nhiệm. Chỉ vậy thôi. Điều lạ là chỉ vậy thôi mà tỉ lệ được đồng ý đã khác hẳn.

CHẶNG 2

Chữ “không” đó là loại nào?

Bố mẹ nói không vì ba lý do. Gần như luôn là một trong ba. Biết mình đang gặp cái nào thì mới gỡ đúng chỗ.

Bạn thử nhớ lại mấy lần bị từ chối gần đây. Rồi phân loại xem chúng thuộc ổ khoá nào.

LO TIỀN KHÔNG TIN “sợ con gặp chuyện ngoài đường” “tháng này nhà mình chưa dư ra được” “sợ con hứa xong rồi lại quên” ba ổ khoá khác nhau, ba chìa khác nhau
Mở nhầm ổ thì có nói hay tới đâu cũng không bật ra được.

Vì sao chuyện phân loại này quan trọng đến thế? Vì mỗi ổ khoá cần một chìa khác hẳn — và đưa nhầm chìa thì càng cố càng kẹt.

  1. Nếu là LO

    Chìa của nó là thông tin cụ thể. Đi với ai, ở đâu, mấy giờ về, đi bằng gì, có người lớn nào ở đó không, số điện thoại của ai.

    Người đang lo không cần bạn nói “con lớn rồi mà”. Câu đó không gỡ được gì. Họ cần một bức tranh đủ rõ để cái đầu họ thôi tự vẽ ra chuyện xấu.

  2. Nếu là TIỀN

    Chìa của nó là bớt số tiền xuống hoặc chia nó ra. Xin loại rẻ hơn, xin vào dịp sinh nhật, xin góp một nửa bằng tiền mừng tuổi, xin lùi lại hai tháng.

    Và có một điều đáng biết: bố mẹ rất hay ngại nói thẳng là nhà đang không dư. Nên họ nói vòng thành “con không cần cái đó đâu”. Nếu bạn cứ chứng minh là mình cần, bạn đang cãi nhầm đề.

  3. Nếu là KHÔNG TIN

    Chìa của nó là bằng chứng cũ, chứ không phải lời hứa mới. Lời hứa thì bạn hứa bao nhiêu cũng được, nên nó gần như không có giá trị.

    Đây là ổ khoá cứng nhất và cũng là ổ đáng đầu tư nhất. Chặng 5 sẽ nói kỹ cách mở nó.

Ồ, HOÁ RA

Có một câu hỏi mở được cả ba ổ, mà lại rất ít bạn hỏi: “Bố mẹ lo nhất chuyện gì ạ?”

Hỏi câu đó là bạn hết phải đoán. Bố mẹ nói ra ổ khoá, bạn đi tìm đúng chìa. Mà thêm một chuyện nữa: người vừa được hỏi ý kiến thì tự nhiên bớt cứng đi một nửa.

Một chữ “không” chưa bao giờ
chỉ là một chữ “không”.
Nó luôn là chữ “không, tại vì…”
mà phần sau bị nuốt mất.
CHẶNG 3

Chọn đúng lúc ăn đứt chọn đúng lời

Đây là chặng thực dụng nhất cuốn sách, và cũng là chặng rẻ nhất: bạn không phải làm gì cả, chỉ phải chờ đúng lúc.

Cùng một câu, cùng một người nói, cùng một điều xin — đưa ra lúc 6 giờ chiều thứ tư và lúc 10 giờ sáng chủ nhật sẽ cho hai kết quả khác nhau. Không phải chút chút. Khác hẳn.

Lý do rất đơn giản, không có gì huyền bí: người đang mệt, đang đói, đang vội thì không còn sức để cân nhắc. Mà không cân nhắc được thì câu trả lời mặc định của mọi người lớn trên đời đều là “không”. Nói “không” an toàn hơn, nhanh hơn, và không phải nghĩ.

GIỜ XANH GIỜ ĐỎ vừa ăn cơm xong sáng thứ bảy, chủ nhật lúc cả nhà đang cười lúc ngồi sau xe bố mẹ sau khi bạn vừa được khen vừa đi làm về đang nấu cơm, đang dở tay vừa cãi nhau với ai đó ngay trước giờ đi ngủ ngay sau khi bạn bị điểm kém
Không có gì tinh vi ở đây cả. Chỉ là đa số các bạn xin ngay lúc nghĩ ra, và lúc nghĩ ra thường rơi vào cột phải.

Có một nhóm giờ đỏ đặc biệt đáng nhớ: ngay sau khi bạn vừa làm hỏng chuyện gì đó. Điểm kém, quên việc nhà, bị cô nhắn tin về. Lúc đó trong đầu bố mẹ, hình ảnh về bạn đang ở chỗ thấp nhất trong tuần. Xin bất cứ thứ gì lúc đó cũng là xin vào đúng thời điểm tệ nhất.

Ngược lại, có một khoảnh khắc vàng mà ít bạn tận dụng: lúc bố mẹ vừa ăn xong, chưa đứng dậy. Bụng no, tay không bận, chưa vào việc mới. Nhà nào cũng có khoảng mười lăm phút đó mỗi tối.

Đoán thời điểm

Sáu tình huống. Bạn chọn xem lúc đó nên mở lời hay chưa nên. Trang chấm và giải thích ngay. Điểm được lưu lại trên máy của bạn.

Ồ, HOÁ RA

Nếu bạn chỉ nhớ được một câu trong cả cuốn sách, nhớ câu này: đừng bao giờ xin một điều quan trọng vào lúc bố mẹ vừa bước chân qua cửa.

Ba mươi phút đầu sau khi đi làm về là ba mươi phút xấu nhất trong ngày để nói bất cứ chuyện gì cần suy nghĩ. Chờ thêm nửa tiếng là bạn đã tự tăng cơ hội cho mình mà chẳng phải nói hay hơn câu nào.

Nếu chuyện gấp, không chờ được giờ xanh thì sao?

Thì nói thẳng là nó gấp, và nói ngắn: “Bố mẹ ơi, chuyện này con cần trả lời trước tối nay, con nói nhanh một phút thôi ạ.”

Câu đó cứu bạn khỏi cái bẫy tệ nhất: xin vào giờ đỏ mà lại còn nói dài. Người đang mệt chịu được một phút. Họ không chịu được năm phút.

CHẶNG 4

Công thức năm phần

Đây là công cụ chính của cả cuốn sách. Học thuộc năm phần này là bạn có một cái khung dùng được cho mọi thứ bạn muốn xin, đến hết đời.

Phần lớn lời xin của các bạn chỉ có một phần: cái mình muốn. Bố mẹ nghe xong phải tự đi tìm bốn phần còn lại, mà tìm thì mệt, nên họ nói không cho nhanh.

Công thức này chỉ làm một việc: đưa sẵn cả năm phần, để bố mẹ không phải nghĩ hộ bạn phần nào.

1Xin một khoảng thời gian trước.
“Bố mẹ ơi, lát nữa con xin hai phút được không ạ?”
2Nói rõ điều mình muốn — cụ thể, có số.
Không phải “con muốn đi chơi”, mà “con xin đi công viên với Minh và Bo chiều thứ bảy, từ 2 đến 5 giờ”.
3Đoán trước nỗi lo và nói ra hộ bố mẹ.
“Con biết bố mẹ lo đường giờ đó đông…”
4Đưa cách gỡ chính nỗi lo đó.
“…nên con đi xe buýt số 5, và nhắn tin cho mẹ lúc tới nơi.”
5Nói mình đổi lại bằng gì.
“Con sẽ làm xong bài buổi sáng trước khi đi ạ.”
123 45 Xin hai phút Nói rõ, có số Gọi tên nỗi lo của bố mẹ Đưa cách gỡ nỗi lo đó Nói mình đổi lại bằng gì
Bỏ phần nào cũng được, trừ phần 3 và 4. Hai phần đó là chỗ mà lời xin biến thành lời đề nghị.

Vì sao phần 3 và 4 mạnh đến vậy? Vì khi bạn tự nói ra nỗi lo của bố mẹ, bạn lấy mất việc của họ. Bình thường họ phải là người nêu lo ngại, còn bạn là người phản đối. Bạn vừa nói câu đó, hai người đứng cùng một phía, cùng nhìn vào một vấn đề.

Ví dụ đầy đủ 1 · xin đi chơi

“Mẹ ơi, tối nay lúc nào rảnh con xin hai phút nói một chuyện nhé ạ.

Con muốn xin đi công viên với Minh và Bo chiều thứ bảy, từ 2 giờ đến 5 giờ. Con biết mẹ lo đường giờ đó đông và lo con về muộn. Nên con đi xe buýt số 5, con nhắn tin cho mẹ lúc tới nơi và lúc lên xe về. Số điện thoại mẹ Minh con gửi mẹ luôn đây ạ.

Đổi lại, sáng thứ bảy con làm xong bài của cả cuối tuần trước khi đi.”

Ví dụ đầy đủ 2 · xin dùng điện thoại buổi tối

“Bố ơi, con xin hai phút nói chuyện được không ạ?

Con muốn xin mỗi tối được dùng điện thoại 30 phút, từ 8 rưỡi đến 9 giờ. Con biết bố sợ con dùng rồi quên giờ, với lại hại mắt. Nên con để hẹn giờ, hết 9 giờ con tự để máy ra bàn ăn, không mang vào phòng.

Đổi lại, con làm xong bài trước 8 rưỡi. Hôm nào chưa xong thì hôm đó con không dùng, bố không phải nhắc ạ.”

Ví dụ đầy đủ 3 · xin học thêm môn mình thích

“Bố mẹ ơi, cuối tuần này con xin nói một chuyện hơi dài, chừng năm phút ạ.

Con muốn xin đi học vẽ, một buổi mỗi tuần, chiều chủ nhật. Con biết bố mẹ lo hai chuyện: tốn tiền, và con học vẽ rồi sao nhãng mấy môn chính. Về tiền, lớp ở nhà văn hoá phường 200 nghìn một tháng, con để dành tiền mừng tuổi trả một nửa. Về việc học, chủ nhật con vẫn không có lịch gì, và con vẫn giữ nguyên giờ học buổi tối như cũ.

Đổi lại, bố mẹ cho con học thử hai tháng. Nếu điểm kỳ này tụt so với kỳ trước thì con tự nghỉ, con không kêu ca gì cả ạ.”

Bạn để ý cả ba ví dụ đều có một chi tiết chung không? Có con số ở trong. Giờ, số buổi, số tiền, số tuần. Con số làm một việc rất quan trọng: nó biến một điều mơ hồ thành một thứ có bờ có mép, mà thứ có bờ có mép thì người ta đồng ý dễ hơn nhiều.

Máy soạn lời xin

Điền năm ô đúng theo công thức. Máy ghép lại thành một đoạn hoàn chỉnh để bạn đọc thử trước khi nói thật. Chữ chỉ nằm trên máy của bạn, không gửi đi đâu cả.

Điền đủ năm ô rồi bấm nút. Ghép xong nhớ đọc to lên một lần — chỗ nào đọc lên thấy gượng thì sửa đúng chỗ đó.

CHẶNG 5

Xin nhỏ trước

Chiến thuật này nghe như thiệt thòi. Thật ra nó là con đường ngắn nhất tới cái bạn muốn.

Giả sử bạn muốn được đi ngủ nhà bạn một đêm cuối tuần. Bạn xin thẳng cái đó, và bị từ chối. Rất bình thường — vì với bố mẹ, một đêm ở nhà người khác là một quyết định to, có mười thứ để lo, và họ chưa có căn cứ nào để yên tâm cả.

Bây giờ thử đường khác. Lần này bạn xin sang nhà bạn ấy chơi hai tiếng buổi chiều. Nhỏ, dễ gật. Bạn về đúng giờ đã hẹn, không phải nhắc. Ba tuần sau bạn xin ở lại ăn cơm tối rồi về lúc 8 giờ. Cũng đúng giờ. Rồi tới đêm ngủ lại.

Đường thứ hai dài hơn. Nhưng đường thứ nhất không dẫn tới đâu cả, nên dài hơn vô hạn.

chỗ bạn muốn tới chơi 2 tiếng ở lại ăn cơm ngủ lại một đêm giữ đúng lời giữ đúng lời
Mỗi cột cao lên được là nhờ lần trước bạn về đúng giờ, chứ không nhờ lần này bạn nói hay hơn.

Đây là chỗ nối với ổ khoá thứ ba ở chặng 2. Lòng tin không tăng bằng lời hứa. Nó chỉ tăng bằng một thứ duy nhất: bạn nói một điều nhỏ, rồi bạn làm đúng điều đó, và bố mẹ nhìn thấy.

Mà muốn có chuyện “làm đúng điều đó” thì phải có một điều đủ nhỏ để làm đúng đã. Đó chính là lý do phải xin nhỏ trước. Bạn không đang xin ít đi — bạn đang tạo ra cơ hội để chứng minh.

XIN TO NGAY “Cho con đi cắm trại với lớp hai ngày một đêm nhé.”

— “Không, nguy hiểm lắm.”
Và không có bước nào tiếp theo.
XIN NHỎ TRƯỚC “Cho con đi picnic với lớp buổi sáng chủ nhật, 8 giờ đi 12 giờ về nhé.”

— “Ừ, nhớ về đúng giờ.”
Và đã có bước tiếp theo.
Ồ, HOÁ RA

Có một việc nhỏ mà tác dụng lớn không tưởng: về sớm hơn giờ đã hẹn mười phút.

Bố mẹ hẹn 5 giờ, bạn về lúc 4 rưỡi. Chẳng ai bảo bạn làm thế cả. Nhưng lần sau bạn xin, cái hình ảnh còn lại trong đầu họ là “nó về sớm hơn giờ” — và cái hình ảnh đó đáng giá hơn mười câu hứa.

Và nếu bạn lỡ làm hỏng một lần?

Thì nói ra trước khi bị phát hiện. Về muộn hai mươi phút thì nhắn tin ngay lúc biết mình sẽ muộn, đừng để tới lúc về mới giải thích.

Lòng tin hỏng vì bị giấu nhiều hơn là vì bị lỡ. Một lần về muộn có báo trước gần như không tốn gì. Một lần về muộn mà im lặng thì tốn mấy tháng.

CHẶNG 6

Lúc bị từ chối mới là lúc quan trọng nhất

Nghe ngược đời, nhưng đúng: cách bạn phản ứng khi bị từ chối quyết định tất cả những lần xin sau.

Hãy thử đứng ở chỗ của bố mẹ một phút. Họ vừa nói “không”. Trong ba giây tiếp theo, họ đang học một điều gì đó về bạn — và điều họ học được sẽ theo họ tới lần sau, lần sau nữa.

Nếu bạn dỗi, bỏ vào phòng, mặt nặng cả tối, họ học được: “nói không với nó là mệt.” Lần sau, trước khi bạn kịp mở miệng, cả người họ đã căng lên rồi.

Nếu bạn gật đầu, nói một câu tử tế, rồi tối vẫn ăn cơm bình thường, họ học được một điều khác hẳn: “nó chịu được chữ không.” Và đây mới là chỗ hay: người chịu được chữ “không” thì dễ được nói “có” hơn nhiều. Vì nói “có” với người đó không còn rủi ro gì.

Hai câu vàng

“Dạ con hiểu ạ.”

“Thế con cần làm được gì
thì lần sau bố mẹ đồng ý ạ?”

Câu thứ nhất tốn ba giây và làm được rất nhiều. Nó không có nghĩa là bạn đồng ý với quyết định đó. Nó chỉ nói: con nghe rồi, con không đánh nhau với bố mẹ vì chuyện này. Bố mẹ đang chuẩn bị chống đỡ mà không thấy ai đánh thì tự nhiên mềm hẳn ra.

Câu thứ hai mới là câu ăn tiền. Nó làm một việc mà không câu nào khác làm được: biến một lần “không” thành một tấm bản đồ.

“Không.” ✓ giữ điểm Toán trên 7 ✓ hai tuần tự dậy đúng giờ ✓ về đúng giờ ba lần liền ✓ đi cùng người lớn lần đầu
Bên trái không làm gì được. Bên phải là một danh sách việc — mà việc thì làm được.

Bố mẹ hầu như luôn trả lời câu hỏi đó, vì nó dễ trả lời và nghe rất hợp lý. Và khi họ trả lời xong, ba chuyện xảy ra cùng lúc:

  1. Bạn biết chính xác phải làm gì

    Không phải đoán mò nữa. Lần sau bạn không quay lại xin — bạn quay lại báo cáo, kèm bằng chứng.

  2. Bố mẹ vừa tự ra một lời hứa

    Khi họ nói “nếu con làm được A thì bố mẹ tính”, họ đã tự buộc mình vào chữ A đó. Lần sau, nếu bạn làm được A mà họ vẫn nói không, chính họ sẽ thấy khó xử.

  3. Cuộc nói chuyện không chết

    Bình thường một chữ “không” kết thúc mọi thứ. Câu hỏi này giữ cho nó mở, và giữ mở là đủ rồi.

Một mẹo nhỏ: viết lại câu trả lời của họ

Ngay sau khi bố mẹ nói điều kiện, bạn ghi vào điện thoại hoặc một tờ giấy. Ghi luôn ngày hôm đó.

Lần sau bạn quay lại: “Hôm 12 tháng trước mẹ bảo nếu con giữ được điểm Toán trên 7 thì mẹ tính lại. Kỳ này con được 7,8 ạ.” Câu đó khác hẳn một lời xin. Nó là một việc đã xong.

Ồ, HOÁ RA

Có một chuyện rất dễ hiểu nhầm: khi bố mẹ nói “không”, phần lớn thời gian họ không đang từ chối bạn — họ đang từ chối cái phiên bản mà họ vừa tưởng tượng ra trong đầu.

Cái phiên bản đó thường tệ hơn thực tế nhiều, vì bạn chưa cho họ đủ chi tiết để họ tưởng tượng đúng. Nên rất nhiều lần, thứ cần sửa không phải là ý định của bạn, mà là lượng thông tin bạn đưa ra.

CHẶNG 7

Ba thứ đừng bao giờ dùng để xin

Ba cách này đôi khi ăn được một lần. Cái giá của lần đó thì trả dần trong nhiều năm.

  1. Nói dối

    Xin đi học nhóm nhưng thật ra đi chơi. Nói bài đã làm xong trong khi chưa. Nói lớp học thêm 300 nghìn trong khi 200.

    Vấn đề của nói dối không nằm ở chuyện đúng sai đạo đức — chỗ đó bạn biết rồi. Vấn đề nằm ở chỗ nó phá đúng cái tài sản mà bạn đang cần nhất.

    Cả cuốn sách này chạy trên một thứ: bố mẹ tin lời bạn nói. Bao nhiêu công thức, bao nhiêu cách chọn giờ, tất cả đều vô nghĩa nếu câu bạn nói không còn đáng tin. Một lần bị phát hiện nói dối kéo bạn về vạch xuất phát, và lần này vạch xuất phát nằm lùi hơn cả lúc đầu.

  2. Dỗi, khóc, ăn vạ

    Cách này có tác dụng thật — hồi bạn năm tuổi. Lúc đó bố mẹ chiều cho xong vì bạn còn bé.

    Bây giờ nó gây ra hai chuyện cùng lúc. Thứ nhất, nếu nó ăn, bạn vừa dạy cho cả nhà một luật mới: ai làm to chuyện hơn thì người đó thắng. Rồi tới lượt bố mẹ dùng đúng luật đó với bạn, và bạn sẽ không thích đâu.

    Thứ hai, và nặng hơn: nó xác nhận đúng cái điều bạn đang cố phản đối. Bạn đang muốn được đối xử như một người lớn hơn. Ăn vạ là bằng chứng ngược lại, do chính bạn nộp.

  3. So sánh — “nhà bạn Minh cho mà”

    Đây là câu tưởng vô hại nhất mà hỏng nhanh nhất. Bạn định nói: chuyện này bình thường mà, không có gì ghê gớm. Nhưng bố mẹ nghe ra một câu khác hẳn: “bố mẹ Minh tốt hơn bố mẹ.”

    Từ giây đó, cuộc nói chuyện không còn về cái bạn xin nữa. Nó thành cuộc nói chuyện về việc bố mẹ bạn làm bố mẹ giỏi hay dở. Và không ai nhường trong cuộc đó cả.

    Chưa kể một điểm yếu chết người: câu đó quay ngược lại rất dễ. “Thế sao con không được như bạn Minh chuyện học?” Bạn vừa đưa cho họ đúng cây gậy đó.

Nếu bạn thật sự muốn nói ý “chuyện này bình thường mà”, có một cách nói không nổ:

CÂU LÀM HỎNG “Nhà bạn Minh cho bạn ấy đi mà!”
CÂU NÓI ĐƯỢC CÙNG Ý “Lớp con có mấy bạn cũng đi ạ. Nếu bố mẹ muốn, con xin số của mẹ bạn Minh để bố mẹ hỏi trước cho yên tâm.”
Ồ, HOÁ RA

Điểm chung của cả ba cách trên: chúng đều vay mượn từ tương lai. Nói dối vay lòng tin của những lần sau. Ăn vạ vay sự tôn trọng. So sánh vay thiện chí.

Vay thì lúc đó sướng, nhưng cái nợ vẫn nằm đó, và nó luôn đến đòi vào đúng lần bạn cần được đồng ý nhất.

CHẶNG 8

Khi bố mẹ hứa rồi quên

Chuyện này xảy ra nhiều hơn bạn tưởng, và cách bạn nhắc lại quyết định bạn có được cái đã hứa hay không.

Bố mẹ nói “để cuối tháng bố mua cho”. Cuối tháng qua rồi. Bạn chờ thêm một tuần. Vẫn không thấy gì. Bạn bắt đầu thấy ức, và cái ức đó rất chính đáng.

Nhưng trước khi làm gì, có một thông tin đáng biết: phần lớn các lời hứa bị quên thật, chứ không phải bị nuốt. Người lớn giữ trong đầu một danh sách dài kinh khủng — tiền điện, lịch họp, thuốc của ông bà, cái xe sắp phải thay lốp. Lời hứa với bạn nằm trong danh sách đó và bị đẩy xuống, không phải bị xoá đi.

Chuyện này quan trọng vì nó quyết định giọng bạn dùng khi nhắc. Nhắc một người quên thì dễ. Buộc tội một người thất hứa thì thành trận cãi.

NGHE NHƯ CẰN NHẰN “Bố hứa rồi mà bố có làm đâu.”
“Lúc nào cũng hứa xong quên.”
“Thế bao giờ mới mua? Hỏi ba lần rồi.”
NGHE NHƯ NHẮC VIỆC “Bố ơi con nhắc bố cái này kẻo bố bận quên: hôm trước bố bảo cuối tháng mình xem lại chuyện cái máy tính ạ. Cuối tuần này bố con mình nói nhé?”

Khác nhau ở đâu? Câu bên phải có ba thứ mà câu bên trái không có:

Chữ “bao giờ” nghe thì vô hại nhưng nó đẩy toàn bộ việc sang phía bố mẹ và không cho họ chỗ nào để bám vào. Đề nghị một mốc cụ thể — “cuối tuần này”, “tối mai” — thì dễ gật hơn hẳn.

Nhắc bao nhiêu lần thì vừa?

Quy tắc mình dùng: nhắc lần hai cách lần một ít nhất một tuần. Nhắc ba lần trong ba ngày là vòi vĩnh; nhắc ba lần trong sáu tuần là kiên trì. Cùng số lần, khác hẳn cảm giác của người nghe.

Và tới lần thứ ba, đổi câu hỏi: “Bố mẹ ơi, chuyện đó giờ còn được không ạ? Nếu không được nữa thì bố mẹ nói con biết, để con thôi không mong nữa.”

Câu cuối đó hơi khó nói, nhưng nó rất tử tế và rất người lớn. Nó không trách ai. Nó chỉ xin một câu trả lời thật — và phần lớn bố mẹ, khi nghe câu đó, sẽ hoặc làm ngay, hoặc nói thật lý do vì sao không làm được. Cả hai đều tốt hơn việc bạn cứ chờ trong im lặng rồi tự ức lên.

Ồ, HOÁ RA

Có một cách phòng bệnh hơn chữa bệnh: ngay lúc bố mẹ hứa, chốt luôn một cái mốc.

Bố nói “để cuối tháng bố tính”, bạn đáp: “Vâng ạ. Thế mùng 2 tháng sau con hỏi lại bố nhé?” Bố gật. Từ giây đó nó không còn là lời hứa mơ hồ nữa — nó là một cái hẹn, và lần bạn hỏi lại đã được cho phép từ trước.

CHẶNG 9

Những thứ đáng xin nhất lại không phải đồ vật

Tám chặng vừa rồi nói về đi chơi, điện thoại, tiền. Chặng này nói về mấy thứ mà gần như không ai nghĩ là mình được phép xin.

Bạn có thể xin bố mẹ một cái điện thoại. Bạn cũng có thể xin bố mẹ tin mình. Cái thứ hai nghe lạ tai hơn nhiều, nhưng nó không hề vô lý — và nó thay đổi cuộc sống hằng ngày của bạn nhiều hơn cái thứ nhất.

được tin được tự quyết đừng bị so sánh được nghe hết câu một việc, thử một tuần một chuyện nhỏ của riêng con với anh chị em trong nhà trước khi bố mẹ kết luận
Không cái nào tốn tiền. Cả bốn cái đều xin được, và đều phải xin đúng cách.

Mấy thứ này khó xin hơn đồ vật ở một điểm: nói không khéo là thành lời trách móc. “Bố mẹ chả bao giờ tin con” là một lời trách. “Bố mẹ đừng so sánh con nữa” cũng gần thành một lời trách. Mà lời trách thì luôn bị đáp lại bằng lời trách.

Cách gỡ vẫn là công thức năm phần ở chặng 4: xin một điều cụ thể, nhỏ, có thời hạn — thay vì đòi một thái độ.

Xin được tin

Đừng nói: “Bố mẹ chả tin con gì cả.”

Nói: “Con muốn xin bố mẹ thử tin con một việc thôi ạ: tuần này con tự đặt chuông dậy đi học, bố mẹ không gọi con nữa. Nếu con dậy muộn một hôm thì tuần sau bố mẹ gọi lại như cũ, con không kêu ca gì.”

Xin được tự quyết một việc

Đừng nói: “Cái gì bố mẹ cũng quyết hộ con.”

Nói: “Con muốn xin tự quyết chuyện kiểu tóc của con ạ. Nếu cắt xong xấu thì con chịu, con để nó dài ra rồi cắt lại, con không đổ tại ai cả.”

Xin đừng bị so sánh

Đừng nói: “Bố mẹ suốt ngày so con với chị.”

Nói: “Bố mẹ ơi, con muốn nói một chuyện thật lòng ạ. Mỗi lần bố mẹ so con với chị, con nghe thành ‘con không đủ tốt’, và nghe xong con mất hết muốn cố. Bố mẹ nói thẳng con sai chỗ nào cũng được, con nghe được ạ. Chỉ là đừng kèm tên chị vào.”

Xin được nghe hết câu

Đừng nói: “Bố mẹ có bao giờ nghe con nói hết đâu.”

Nói: “Con kể một chuyện, bố mẹ nghe con nói hết đã rồi hãy nói nhé ạ. Chừng hai phút thôi. Nghe xong bố mẹ mắng con cũng được.”

Câu cuối cùng đó — “nghe xong bố mẹ mắng con cũng được” — mạnh hơn bạn tưởng. Nó nói cho bố mẹ biết bạn không xin được tha. Bạn chỉ xin được nói xong. Và cái đó thì rất khó từ chối.

Ồ, HOÁ RA

Bạn để ý cả bốn ví dụ trên đều có một câu giống nhau ở cuối: “nếu không được thì con chịu.”

Đó không phải khiêm tốn. Đó là chỗ mà bạn nhận phần rủi ro về mình. Và ai nhận rủi ro thì người đó được quyền quyết — chuyện này đúng ở nhà, đúng ở lớp, và đúng cả sau này khi bạn đi làm.

Đồ vật thì xin một lần được một lần.
Lòng tin xin được một lần
là dùng được nhiều năm.
CHẶNG 10

Bây giờ tới lượt bạn làm thật

Chặng cuối không có gì mới để đọc. Nó là chỗ bạn đứng dậy và dùng thử một lần.

Chín chặng vừa rồi chỉ có giá nếu bạn đem ra dùng đúng một lần. Nên bây giờ mình với bạn đi qua sáu bước, chậm thôi, và tối nay hoặc cuối tuần này bạn làm thật.

  1. Chọn một điều thôi

    Đừng chọn điều to nhất bạn đang muốn. Chọn điều nhỏ nhất mà bạn vẫn thật sự muốn. Lý do ở chặng 5: bạn đang cần một lần thắng để bắc cầu, chứ chưa cần cả cây cầu.

  2. Đoán xem ổ khoá là cái nào

    LO, TIỀN, hay KHÔNG TIN? Nếu không chắc, cứ hỏi thẳng: “Bố mẹ lo nhất chuyện gì ạ?”

  3. Quay lên chặng 4 và điền vào máy soạn

    Năm ô. Điền xong bấm nút, ghép ra một đoạn. Bấm sao chép nếu bạn muốn dán vào tin nhắn.

  4. Đọc to lên một lần

    Đọc thầm và đọc thành tiếng khác nhau nhiều. Chỗ nào đọc lên thấy gượng mồm thì sửa đúng chỗ đó — vì lúc nói thật bạn cũng sẽ gượng đúng ở chỗ ấy.

  5. Chờ một giờ xanh

    Đừng nói ngay lúc bạn vừa soạn xong. Cầm nó trong đầu, chờ tới lúc bố mẹ vừa ăn cơm xong, hoặc sáng cuối tuần. Chờ được hai ngày cũng đáng.

  6. Chuẩn bị sẵn cho chữ “không”

    Nhẩm trước hai câu vàng ở chặng 6, để nếu bị từ chối thì chúng bật ra được. Đó là hai câu khó nói nhất lúc đang hụt hẫng, nên phải nhẩm trước.

Thẻ bỏ túi — chép ra giấy dán ở bàn học

Trước khi xin: giờ xanh hay giờ đỏ? · ổ khoá nào? · đã có số chưa?

Khi xin: xin hai phút → nói cụ thể → gọi tên nỗi lo → gỡ nỗi lo → đổi lại bằng gì.

Nếu được: giữ đúng lời, và về sớm hơn giờ hẹn mười phút.

Nếu không được: “Dạ con hiểu ạ.” → “Thế con cần làm được gì thì lần sau bố mẹ đồng ý ạ?” → ghi lại câu trả lời kèm ngày.

Lần đầu bạn làm sẽ hơi ngượng. Giọng có thể hơi run, và giữa chừng có thể bạn quên mất phần số 4. Không sao. Bố mẹ sẽ không chấm điểm bạn đâu — nhưng họ sẽ nhận ra ngay là lần này khác mọi lần, kể cả khi họ không nói ra.

Và nếu lần này vẫn chưa được đồng ý, bạn vẫn không mất gì. Bạn vừa thu được một tấm bản đồ, và bạn vừa cho bố mẹ thấy một phiên bản của bạn mà trước giờ họ chưa gặp.