CLB nào, lớp chọn nào (nếu được chọn), ai sẽ là bạn thân nhất — có khi cả ba quyết định này ập tới cùng một mùa. Không ai chọn giùm bạn được cả. Nhưng cũng không cần chọn một mình, chọn mù, hay chọn xong rồi run vì không hiểu mình vừa làm gì.
Trước khi nói cách chọn, thử nhìn xem quyết định thật của bạn đang là quyết định nào.
Có thể ngay lúc này, bạn đang phải chọn một trong mấy chuyện này:
Mấy chuyện này nghe không "to tát" như chọn trường cấp ba hay chọn nghề. Nhưng chúng có một điểm chung: không ai làm thay bạn được, và kết quả thì bạn sẽ sống cùng nó cả một học kỳ, có khi cả năm.
Ngay bây giờ, có quyết định nào bạn đang trì hoãn không chịu nghĩ tới, vì nghĩ tới là thấy rối? Giữ nó trong đầu — mấy chặng sau sẽ quay lại đúng nó.
Nhưng tại sao một chuyện nhỏ như chọn CLB lại có thể làm bạn mất ngủ mất mấy đêm?
Không phải vì bạn yếu đuối hay hay do dự. Có ba lý do rất cụ thể.
Cứ như thể chỉ có một đáp án đúng, còn lại toàn đáp án sai — và nếu chọn nhầm thì hỏng cả. Nhưng phần lớn quyết định tuổi này không phải đề thi, không có đáp án duy nhất.
Bạn tưởng tượng cảnh sau này nhìn lại, ước gì hồi đó chọn khác. Cảm giác đó có thật — nhưng nó xảy ra với mọi lựa chọn, kể cả lựa chọn đúng nhất bạn từng đưa ra.
Bố mẹ mong một kiểu, bạn thân rủ một kiểu, còn mình lại nghiêng về một hướng khác hẳn. Chọn cho mình mà cứ như đang phải chọn phe.
Thế còn nếu có một cách để chọn mà đỡ run hơn hẳn thì sao? Không phải để chọn "đúng tuyệt đối" — vì thứ đó không tồn tại — mà để chọn mà không phải nhắm mắt.
Có ba việc rất cụ thể giúp bạn cân nhắc một quyết định thật — và đây là việc đầu tiên.
Ba việc đó là: viết ra các lựa chọn, hỏi ý kiến vài người mình tin, và tưởng tượng mình một năm sau với mỗi lựa chọn. Ba chặng tới sẽ đi từng việc một.
Bắt đầu bằng việc đơn giản nhất mà lại ít ai làm nhất: lấy giấy ra, viết.
Trong đầu, một quyết định giống như một quả bóng bay lơ lửng — hôm nay nghiêng bên này, mai lại nghiêng bên kia, và bạn cứ nghĩ đi nghĩ lại mãi một vòng tròn không lối ra. Viết ra giấy thì khác: nó buộc quả bóng đứng yên đủ lâu để bạn nhìn thấy nó.
Không cần viết văn hay. Chỉ cần liệt kê từng lựa chọn thành một dòng, kèm một dòng lý do thật — không phải lý do nghe cho hay:
"CLB Vẽ — vì mình thích màu, nhưng sợ không có bạn quen."
"CLB Bóng rổ — vì Linh rủ, nhưng mình không mê bóng rổ lắm."
Chỉ riêng việc viết ra thôi, nhiều bạn đã thấy có một lựa chọn tự nhiên nhẹ hơn hẳn — không phải vì nó "đúng", mà vì nhìn thấy nó rõ ràng rồi thì bớt sợ hơn.
Nhưng viết ra rồi thì sao? Một mình bạn có thấy hết mọi góc của quyết định này không?
Hỏi không phải để họ quyết thay bạn. Hỏi để nhìn thấy góc mà một mình bạn không thấy.
Một mình bạn chỉ đứng được ở một chỗ để nhìn quyết định này. Người khác đứng ở chỗ khác — họ thấy những thứ bạn đang đứng quá gần nên không thấy.
Nhưng hỏi thế nào mới thật sự có ích, chứ không phải chỉ nghe cho có?
Câu đó đẩy hết quyết định sang cho họ. Thay vào đó, hỏi: "Nếu là cô/chú, cô/chú sẽ để ý điều gì ở lựa chọn này?"
Một anh chị từng học CLB đó, một người bạn từng đổi nhóm bạn thân — họ có kinh nghiệm thật, không phải đoán mò.
Không cần đồng ý ngay. Chỉ cần nghe xong, để đó một lúc, rồi tự hỏi: điều họ nói có làm mình thấy đúng không, hay chỉ làm mình thấy áp lực?
Một trong ba người bạn nên hỏi rất có thể chính là bố mẹ. Nhưng sao ý kiến của họ hay khác mình đến vậy?
Rất dễ nghĩ: "Bố mẹ chỉ muốn con làm theo ý mình thôi." Đôi khi đúng vậy thật. Nhưng phần lớn thì không.
Bố mẹ có kinh nghiệm sống dài hơn bạn hàng chục năm. Kinh nghiệm đó không phải lúc nào cũng đúng cho tình huống của bạn — thời của họ khác, bạn bè của họ khác, cả CLB thời đó chắc cũng khác. Nhưng nó vẫn là dữ liệu thật, không phải chuyện bịa ra để cản bạn.
Thay vì cãi lại ngay, thử hỏi: "Bố/mẹ lo điều gì nhất ở lựa chọn này của con?" Câu trả lời thường không phải "vì bố mẹ bảo thế", mà là một chuyện cụ thể họ từng chứng kiến.
Nghe ý kiến của bố mẹ không có nghĩa là phải làm y như họ muốn. Nó chỉ có nghĩa là bạn có thêm một góc nhìn — rồi quyết định vẫn là của bạn. Nhưng nếu nghe xong mà bạn vẫn nghiêng về hướng khác thì sao?
Việc cuối trong ba việc — và có khi là việc mạnh nhất.
Nhắm mắt lại, tưởng tượng đúng một ngày thứ Ba bình thường, một năm sau, với lựa chọn A. Không phải ngày đặc biệt gì — chỉ một ngày Ba bình thường thôi.
Rồi làm lại y hệt với lựa chọn B. So sánh không phải hai cái tên CLB, mà là hai ngày thứ Ba — hai cảm giác khác nhau khi thức dậy.
Tưởng tượng không cho bạn câu trả lời chắc chắn — vì chưa ai đoán trước được tương lai cả. Nhưng nó cho bạn một cảm giác thật, và cảm giác đó là dữ liệu, y như lời khuyên của người bạn tin vậy.
Có một lý do nghe rất giống "lý do của mình" mà thật ra không phải.
Bạn thân rủ vào CLB Bóng rổ. Bạn đi theo, vì "có bạn cho vui". Sáu tháng sau, bạn thân chuyển sang thích thứ khác, còn bạn thì vẫn ở đó — không hẳn ghét, cũng không hẳn thích, chỉ thấy mình đang ở đây vì ai khác, không phải vì mình.
Đây không phải chuyện xấu. Rủ nhau đi cùng là bình thường, thậm chí là điều đẹp của tình bạn. Vấn đề chỉ xảy ra khi bạn tưởng đó là điều mình muốn, trong khi thật ra nó là điều bạn ấy muốn.
Nếu câu trả lời là "vẫn muốn" — vậy thì bạn chọn nó vì chính bạn, có thêm bạn thân bên cạnh chỉ là điều vui thêm thôi. Còn nếu câu trả lời khiến bạn khựng lại một chút — có khi đó chính là điều bạn cần biết trước khi chọn.
Chặng này có thể làm bạn nhẹ hẳn người, nếu bạn đang tìm một lựa chọn "an toàn tuyệt đối".
Rất nhiều bạn kẹt lại rất lâu ở một quyết định vì đang chờ tìm ra lựa chọn không có nhược điểm nào. Nhưng lựa chọn kiểu đó không tồn tại — kể cả người lớn, đến năm mấy chục tuổi, vẫn đang chọn giữa những thứ đều có cái được cái mất.
Nếu bạn đã viết ra các lựa chọn, đã hỏi người mình tin, đã tưởng tượng một năm sau — thì bạn không còn đang chọn mù nữa. Bạn đang chọn với đủ thông tin mình có được. Vậy còn chần chừ gì mà chưa thử làm luôn cả ba bước ngay bây giờ?
Đừng chỉ đọc — thử làm luôn với đúng quyết định thật bạn đang cân nhắc.
Chữ bạn gõ dưới đây chỉ nằm trên máy của bạn, không gửi đi đâu cả. Làm từng phần một, không cần làm hết trong một lần.
Viết từng lựa chọn một, kèm lý do thật ngắn gọn.
Chưa có lựa chọn nào. Viết ít nhất hai cái để bắt đầu so sánh.
Không cần đủ ba ngay. Ghi tên hoặc mối quan hệ (ví dụ: "mẹ", "anh họ", "cô chủ nhiệm").
Bấm nút, đọc câu hỏi, rồi nhắm mắt tưởng tượng thật với lựa chọn đang phân vân nhất.
Bấm nút bên dưới để có một câu hỏi tưởng tượng.
Có điều gì về quyết định này mà đọc hết cuốn sách rồi bạn vẫn còn thắc mắc? Viết ra đây — không cần có câu trả lời ngay.
Không có bước nào trong bốn bước trên là bắt buộc phải làm cho "đúng". Làm được phần nào, bạn cũng đang hiểu quyết định của mình rõ hơn một chút so với lúc chưa làm.
Chặng cuối. Đây là phần khó nhất, và cũng là phần quan trọng nhất.
Bạn viết ra lựa chọn, hỏi người mình tin, tưởng tượng một năm sau — rồi bạn chọn. Vài tuần sau, có thể bạn sẽ thấy: "Ừ thì cũng ổn, nhưng không hoàn hảo như mình tưởng."
Đến đây, rất nhiều bạn nghĩ ngay: "Chắc mình chọn sai rồi." Nhưng thử hỏi lại: không hoàn hảo có phải là bằng chứng cho việc chọn sai không, hay chỉ đơn giản là không có lựa chọn nào hoàn hảo, đúng như chặng 8 đã nói?
Dám chịu trách nhiệm không có nghĩa là không bao giờ được đổi ý. Nếu sau một thời gian thật sự dài mà bạn thấy rõ ràng đây không phải chỗ của mình — đổi cũng được, đó vẫn là một quyết định của bạn.
Nhưng dám chịu trách nhiệm nghĩa là: không đổ lỗi cho người đã khuyên bạn, không giả vờ như mình bị ép, không nói "tại đứa kia rủ". Bạn đã cân nhắc thật, rồi bạn chọn thật — vậy thì kết quả, dù thế nào, cũng là của bạn, và bạn đủ sức mang nó.