Nhà bạn A đi lễ đều đặn mỗi tuần. Nhà bạn B ăn chay vào một ngày cố định trong tháng. Nhà bạn C không theo một niềm tin tôn giáo nào cả. Bạn có bao giờ tự hỏi vì sao lại khác nhau đến vậy không?
Bạn từng để ý điều này ở lớp mình chưa?
Cuối tuần, nhà bạn A cả nhà cùng đi lễ ở nơi mình tin, đều đặn như một thói quen không đổi. Nhà bạn B thì có những ngày ăn chay nhất định trong tháng, và cả nhà chuẩn bị đồ ăn khác hẳn ngày thường. Còn nhà bạn C — không đi đâu cả, không theo một niềm tin tôn giáo nào, và với họ đó cũng là một cách sống bình thường như bao cách khác.
Ba nhà, ba cách khác hẳn nhau. Vậy nhà nào mới là "đúng"?
Câu hỏi "nhà nào đúng" thật ra là một câu hỏi sai ngay từ đầu. Vậy câu hỏi đúng phải là gì?
Không có đáp án đúng duy nhất để cả lớp cùng chép theo.
Bài kiểm tra Toán thì có đáp án đúng, sai rõ ràng — hai cộng hai luôn bằng bốn, không ai cãi được. Nhưng niềm tin của mỗi gia đình không phải như vậy.
Niềm tin thường được truyền từ ông bà, cha mẹ, rồi mỗi nhà giữ lại theo cách riêng — có nhà giữ y nguyên, có nhà đổi bớt, có nhà không giữ gì cả. Không ai ngồi "chấm điểm" xem cách nào đúng hơn, vì đây không phải chuyện có thể đo bằng thước.
Khác niềm tin không có nghĩa là một trong hai nhà đang sai.
Nó chỉ có nghĩa là hai nhà lớn lên từ hai câu chuyện khác nhau, và mỗi nhà chọn giữ lại phần mà họ thấy có ý nghĩa với mình.
Nhưng nếu không ai đúng ai sai, vậy vì sao đôi khi mình vẫn thấy hơi khó hiểu khi thấy bạn làm điều gì đó khác hẳn nhà mình?
Bản lề của cả câu chuyện nằm ở đây.
Thử nghĩ xem: món ăn nhà bạn nấu, giọng nói nhà bạn dùng, cách nhà bạn tổ chức Tết — tất cả đều được truyền lại qua nhiều đời, và mỗi nhà giữ một phiên bản hơi khác. Niềm tin cũng vậy, chỉ là nó chạm tới một phần sâu hơn: cách một người nhìn cuộc sống, cái gì là quan trọng, điều gì đáng làm mỗi ngày.
Vậy thì "lạ" có phải một tính từ đúng để dùng không, hay nó chỉ đang có nghĩa là "khác cái mình quen"?
Đây là điều dễ quên nhất khi mình còn nhỏ.
Bạn ăn chay hôm rằm vẫn có thể là người chia sẻ đồ ăn sáng cho bạn nhiều nhất lớp. Bạn không theo đạo nào vẫn có thể là người đầu tiên chạy lại đỡ bạn dậy khi bạn ngã ở sân trường. Bạn đi lễ đều đặn mỗi tuần vẫn có thể là người hay trêu bạn nhất — vì lòng tốt và niềm tin tôn giáo là hai chuyện khác nhau, không cái nào quyết định cái kia.
Nếu lấy niềm tin của một người để đoán xem họ tốt hay không tốt, thì mình đang đoán sai chỗ.
Lòng tốt nằm ở cách người đó đối xử với mình hằng ngày — không nằm ở việc nhà họ có đi lễ hay không, có ăn chay hay không.
Vậy nếu có bạn nào đó trong lớp bị trêu chọc chỉ vì nhà bạn ấy tin khác mọi người, mình sẽ đứng về phía nào?
Và nhớ: bạn ấy cũng đang tò mò về nhà mình, y như mình tò mò về nhà bạn ấy.
Nếu thấy bạn làm điều gì khác lạ — ăn món khác, nghỉ ngày khác, không tham gia một hoạt động nào đó — cách tệ nhất là buông một câu chê hoặc trợn mắt tỏ vẻ khó hiểu. Cách tốt hơn nhiều là hỏi thật lòng: "Ơ, sao nhà bạn lại làm vậy? Kể mình nghe với."
Và điều ngược lại cũng đúng: đừng mang cách nhà mình tin ra ép bạn phải theo, dù chỉ là một câu nói đùa kiểu "nhà tao mới đúng". Câu đó nghe nhỏ, nhưng có thể làm bạn tổn thương nhiều hơn mình tưởng.
Rất có thể ngay lúc mình đang thắc mắc về nhà bạn, bạn ấy cũng đang thắc mắc về nhà mình — vì sao nhà mình lại làm khác thế. Tò mò là chuyện của cả hai bên, không chỉ của riêng mình.
Nghĩ tới một người bạn có nhà tin khác nhà mình. Viết một câu hỏi mình thật sự muốn hỏi bạn ấy — không phải để bắt bẻ, chỉ để hiểu thêm.
Đến đây, mình muốn hỏi ngược lại bạn một câu: nếu có bạn hỏi mình "sao nhà bạn lại làm vậy", mình sẽ trả lời thế nào cho bạn ấy hiểu?