Đứa hay làm bạn phát điên nhất ấy. Đứa lấy đồ không hỏi, đứa mách bố mẹ, đứa bạn phải nhường suốt. Cuốn này viết về đứa đó — và về một phép tính mà chưa ai bảo bạn làm.
Bắt đầu bằng việc thừa nhận cái đã. Không ai bắt bạn phải yêu quý ngay đâu.
Nếu bạn có anh, chị, hoặc em, thì mình đoán bạn từng nghĩ mấy câu này:
Nếu có — bình thường thôi. Thật sự bình thường. Gần như bạn nào có anh chị em cũng từng nghĩ y hệt, kể cả những anh chị em lớn lên rất thương nhau.
Cuốn này sẽ không bảo bạn “phải yêu thương nhau”. Câu đó người lớn nói suốt rồi, và nó chẳng làm bạn bớt bực tí nào.
Cuốn này chỉ làm hai việc: giải thích cho bạn vì sao anh chị em hay cãi nhau đến thế, và cho bạn xem một con số mà mình nghĩ bạn nên biết trước khi quá muộn.
Cuốn này vẫn đọc được. Bạn cứ thay chữ “anh chị em” bằng đứa em họ, đứa bạn thân, hay đứa bạn ở cùng phòng — phần lớn mọi thứ trong đây vẫn đúng.
Có ba lý do rất cụ thể, và không lý do nào là “tại hai đứa hư”.
Bạn thân của bạn, một tuần bạn gặp mấy tiếng ở trường. Còn đứa này thì ăn cùng, ngủ cùng nhà, đi vệ sinh cùng một cái nhà tắm, suốt mười mấy năm liền.
Cứ ở cạnh ai đủ lâu là sẽ va chạm. Đó là số học, không phải lỗi của ai.
Chung nhà, chung đồ, chung cái điều khiển tivi. Và quan trọng nhất: chung bố mẹ — chung sự chú ý, chung lời khen, chung thời gian.
Phần lớn các trận cãi vặt về cái ghế, cái điều khiển, thật ra không phải về cái ghế.
“Sao con không được như anh?” · “Em con ngoan hơn con đấy.”
Người lớn nói câu đó để bạn cố gắng hơn. Nhưng cái nó tạo ra thì khác hẳn: nó biến đứa kia thành đối thủ của bạn ngay trong chính nhà mình.
Bạn có để ý không: bạn cãi nhau với anh/chị/em nhiều hơn hẳn với bạn bè ở lớp.
Với bạn bè, bạn giữ ý. Bạn không dám cáu quá, không dám nói câu quá nặng — vì sâu trong lòng bạn biết là bạn bè có thể bỏ đi.
Với đứa ở cùng nhà thì bạn không giữ ý. Bạn cáu thật, bạn hét thật, bạn nói câu quá đáng. Vì bạn biết chắc là tối nay nó vẫn ngồi ăn cơm cùng bàn với bạn.
Chặng này là chặng quan trọng nhất. Bạn làm thử nhé, mất một phút thôi.
Bạn đang nghĩ hai đứa sẽ ở cùng nhà mãi. Ai cũng nghĩ thế. Nhưng thử tính xem.
Khoảng mười tám tuổi, phần lớn mọi người rời nhà — đi học xa, đi làm, ra ở riêng. Sau đó thì vẫn gặp nhau, nhưng là Tết, giỗ, vài ngày nghỉ — cộng lại chừng hai ba tuần một năm.
Nghĩa là cái quãng “ngày nào cũng thấy mặt nhau” — cái quãng bạn đang sống ngay lúc này — nó có ngày kết thúc. Và ngày đó gần hơn bạn tưởng.
Điền tuổi hai đứa. Không ai nhìn thấy đâu, chữ chỉ nằm trên máy của bạn.
Điền hai ô trên là ra ngay.
Mình cho bạn xem con số này không phải để bạn buồn. Buồn thì chẳng để làm gì.
Mình cho xem để tối nay, khi nó lại làm bạn bực, bạn có thêm một giây trước khi hét lên. Trong một giây đó, bạn nhớ ra rằng số bữa cơm hai đứa còn ăn chung là một con số đếm được.
Một giây đó thôi. Nó đủ để đổi rất nhiều thứ.
Nếu bạn hỏi người lớn “cô/chú có tiếc gì hồi bé không?”, rất nhiều người sẽ nói cùng một câu:
“Hồi đó không biết là ít thời gian đến thế. Cứ tưởng còn dài.”
Rất nhiều trận cãi bắt đầu từ chỗ này: bạn tưởng khác mình là sai.
Bạn thích phòng gọn, nó bày bừa. Bạn thích yên tĩnh, nó bật nhạc to. Bạn làm bài xong mới chơi, nó chơi trước làm sau. Bạn nói ít, nó nói suốt ngày.
Và cả hai đứa đều nghĩ giống nhau một điều: “sao nó không bình thường được như mình?”
Anh chị em cũng vậy. Hai đứa cùng bố mẹ, cùng một nhà, nhưng là hai người khác nhau hoàn toàn — và điều đó không có gì lạ, cũng chẳng có gì sai.
Cái sai chỉ xuất hiện khi bạn đòi nó phải giống bạn. Vì lúc đó bạn đang tưới nước cho cây xương rồng.
Chấp nhận sự khác biệt không có nghĩa là bạn phải thích cái khác biệt đó. Bạn vẫn được phép thấy phòng nó bừa là khó chịu.
Nó chỉ có nghĩa là bạn thôi đòi nó phải đổi để bạn dễ chịu hơn. Thế thôi.
Chặng này viết cho cả hai đứa — đứa hay bị chê, và đứa hay được khen.
Trong hầu hết các nhà có hai con trở lên, sớm muộn cũng có một câu như thế này bay ra:
Câu đó có sức phá hoại lớn hơn người nói tưởng rất nhiều. Và nó làm đau cả hai đứa, chỉ là theo hai kiểu khác nhau.
Bạn thấy mình kém. Rồi bạn bắt đầu ghét đứa kia — dù nó chẳng làm gì bạn cả. Nó chỉ có mỗi tội là học giỏi, mà bạn thì bị lấy ra so.
Nhớ lại chuyện tảng băng trôi ở cuốn “Bạn giỏi sẵn rồi” nhé: người ta chỉ nhìn thấy phần nổi của anh/chị bạn. Không ai nhìn thấy phần chìm — những buổi tối nó cũng vật lộn, cũng làm sai, cũng chán.
Và bạn đang bị đem phần chìm của mình ra so với phần nổi của nó. Cuộc so sánh đó không công bằng, và bạn không cần tin vào kết quả.
Chỗ này ít ai nói: bạn cũng đang bị hại.
Vì mỗi lần bố mẹ khen bạn để chê đứa kia, họ vừa đặt lên vai bạn một cái nhãn: “đứa giỏi”. Và cái nhãn đó nặng. Từ đó bạn sợ làm sai, sợ điểm kém, sợ tuột khỏi cái vị trí người ta gán cho.
Tệ hơn nữa: bạn tự dưng bị đứa em/anh của mình ghét, mà bạn chẳng làm gì sai cả.
Khi người lớn đem hai đứa ra so, đứa được khen có thể nói một câu rất nhỏ mà rất mạnh:
“Bố mẹ đừng so con với em, em giỏi mấy cái khác mà.”
Câu đó gỡ được một quả bom. Và nếu bạn là đứa bị chê, bạn nên biết là đứa kia hoàn toàn có thể nói câu đó — nếu nó hiểu chuyện.
Học được cái này thì bạn sẽ thắng được phần lớn các trận cãi — bằng cách không cãi.
Trận cãi nghe như thế này:
“Trả tao cái điều khiển!” — “Tao đang xem mà!” — “Mày xem cả tối rồi!” — “Kệ tao!”
Rồi bố mẹ chạy ra quát cả hai đứa. Xong. Tối nào cũng có một trận kiểu vậy, chỉ đổi món đồ.
Nhưng thử hỏi thật lòng: có phải bạn tức đến thế vì cái điều khiển không?
Gần như mọi trận cãi anh chị em đều có hai tầng: tầng trên là món đồ, tầng dưới là một câu không ai dám nói.
Và vì hai đứa cứ cãi nhau ở tầng trên, nên cãi mãi không xong — cãi thắng cái điều khiển cũng chẳng làm tầng dưới đỡ đau tí nào.
Bạn không cần giải quyết tầng dưới ngay đâu, khó lắm. Bạn chỉ cần biết là nó có ở đó. Chỉ riêng việc biết thôi đã làm cơn tức nhẹ đi một nửa.
Không phải để bạn thắng. Để trận cãi kết thúc sớm hơn.
Mấy câu này nghe hơi kỳ lúc mới dùng. Nhưng bạn cứ thử một lần, rồi để ý xem đứa kia phản ứng thế nào.
Đây là câu mạnh nhất trong bốn câu. Nó không phải là bỏ chạy — bạn vẫn hẹn quay lại. Nó chỉ ngắt cái đoạn mà cả hai đứa đang nói những câu sẽ hối hận.
Hỏi thật, không phải hỏi kháy. Rất nhiều lần hai đứa cãi nhau vì hiểu nhầm nhau, mà không đứa nào chịu dừng lại để hỏi.
Bạn không phải nhận sai hết. Chỉ nhận đúng cái phần bạn sai thôi. Câu này làm đối phương hạ vũ khí xuống ngay lập tức — vì nó không còn gì để đánh nữa.
Không phải trận nào cũng cần phân thắng thua. Với anh chị em, rất nhiều chuyện chỉ cần cho qua — và cho qua được thì tối nay cả nhà dễ thở.
Cãi nhau thì cãi, nhưng có mấy câu không bao giờ được nói: chê ngoại hình, lôi chuyện cũ đã xin lỗi rồi ra, và câu “ước gì không có mày”.
Mấy câu đó nói ra mất một giây, nhưng đứa kia nhớ hai mươi năm. Không đáng đâu.
Chặng này hơi lạ. Bạn đọc chậm một chút nhé.
Hai mươi năm nữa, bạn sẽ là người lớn. Bạn sẽ có bạn bè mới, đồng nghiệp mới, có thể có gia đình riêng.
Trong tất cả những người bạn quen lúc đó, sẽ không một ai biết những chuyện này:
Bạn kể mấy chuyện đó cho người khác nghe, họ sẽ gật đầu lịch sự. Nhưng họ không có mặt ở đó. Với họ đó chỉ là một câu chuyện.
Trên cả thế giới này, chỉ có đúng một người — hoặc hai, ba người nếu bạn có nhiều anh chị em — là cũng ở đó, cũng ngửi thấy cái mùi đó, cũng nghe thấy tiếng cười đó.
Có một chuyện ít người để ý: anh chị em là mối quan hệ dài nhất đời bạn. Dài hơn với bố mẹ, vì bố mẹ sinh trước bạn mấy chục năm. Dài hơn với bạn bè, vì bạn bè đến rồi đi.
Đứa đang làm bạn phát điên tối nay ấy — nhiều khả năng nó là người ở cạnh bạn lâu nhất trong cả cuộc đời.
Không cần ôm nhau khóc. Chỉ cần mấy việc bé tí, làm mà không nói gì cả.
Thương nhau không phải là một cảm giác bạn phải cố tạo ra. Nó là một đống việc rất nhỏ, làm đi làm lại, cho đến khi thành thói quen.
Mỗi lần bấm là một việc nhỏ, làm được trong tuần này.
Bấm nút bên dưới nhé.
Ở nhà hai đứa cãi nhau thế nào cũng được. Nhưng ra ngoài, nếu có ai nói xấu nó — bạn đứng về phía nó.
Việc này nó sẽ nhớ rất lâu, kể cả khi bạn không kể cho nó biết.
Nghe hơi khó nói ra, mình biết. Nhưng thử một lần xem: “Con thấy em vẽ đẹp đấy chứ.”
Bạn vừa làm hai việc cùng lúc: cho nó một điều nó rất cần, và phá cái bẫy so sánh ở chặng 5.
Không phải “mày lấy đồ tao à”. Mà là “dạo này ở lớp mày sao?”
Anh chị em ở cùng nhà cả chục năm mà nhiều khi chưa bao giờ hỏi nhau câu đó. Lần đầu hỏi sẽ ngượng. Lần thứ ba thì hết ngượng.
Chặng cuối. Bây giờ bạn viết, không đọc nữa.
Trí nhớ người ta tệ hơn bạn tưởng nhiều. Những chuyện buồn cười nhất của tuổi thơ, mười năm nữa bạn sẽ quên gần hết — trừ khi có ai đó viết chúng lại.
Nên bây giờ bạn làm cái việc đó đi. Ghi lại những chuyện hai đứa đã cùng trải qua. Buồn cười cũng được, ngớ ngẩn cũng được — mấy chuyện ngớ ngẩn thường là mấy chuyện đáng giữ nhất.
Gõ một kỷ niệm rồi bấm thêm. Chữ chỉ nằm trên máy của bạn, không gửi đi đâu.
Hộp còn trống. Chuyện đầu tiên bạn nghĩ ra là chuyện nên viết nhất.
Vài năm nữa mở lại cái hộp này, bạn sẽ thấy một chuyện lạ: những kỷ niệm bạn giữ lại gần như không có cái nào là chuyện to tát.
Không phải chuyến du lịch đắt tiền, không phải món quà sinh nhật. Mà là mấy buổi chiều chẳng có gì xảy ra, hai đứa ngồi cạnh nhau, cãi nhau vì một chuyện vớ vẩn rồi cười.
Những buổi chiều đó — bạn đang sống trong chúng, ngay lúc này.