Cứ đến giờ đó là bụng hơi thắt lại. Bạn có từng tự hỏi — vì sao đúng môn này, mà không phải môn khác?
Bạn nhìn thấy nó trước cả khi bước vào lớp.
Tối chủ nhật, bạn mở thời khoá biểu tuần mới ra xem. Mắt lướt qua từng ô, rồi dừng lại đúng một ô. Không phải vì ô đó tô màu khác — chỉ là mắt bạn tự động dừng ở đó, và bụng hơi chùng xuống một chút.
Nhiều bạn nghĩ đơn giản: “chắc mình không hợp môn này”, rồi thôi, không nghĩ tiếp nữa. Nhưng thử dừng lại một giây — cái sự không hợp đó, nó từ đâu ra?
Ghét một môn học không phải chuyện ngẫu nhiên. Lúc nào cũng có một lý do thật đứng đằng sau — chỉ là bạn chưa từng lật nó ra để nhìn thẳng.
Và một khi tìm ra đúng lý do đó, cách xử lý gần như luôn khác hẳn với việc chỉ ráng “cố học cho qua”.
Vậy lý do thật đó nằm ở đâu — trong chính môn học, trong người dạy, hay trong chính bạn?
Không phải một, mà thường là một trong ba chỗ này.
Nếu phải tự hỏi “vì sao mình ghét môn này?”, phần lớn bạn sẽ chỉ trả lời được: “vì nó chán”. Nhưng “chán” không phải là lý do — nó là cảm giác. Lý do thật thường nấp phía sau, ở một trong ba chỗ sau.
Có một khúc nào đó, lâu rồi, bạn từng nghe không hiểu — rồi lớp vẫn cứ trôi tiếp. Giờ bài mới xây trên khúc hổng đó, nên nghe cái gì cũng như nghe tiếng nước ngoài. Nghe không hiểu thì chán là chuyện dễ đoán.
Đôi khi môn học không có tội gì cả — chỉ là bạn sợ bị gọi lên bảng, sợ bị mắng khi trả lời sai, sợ ánh mắt nghiêm khắc lúc cô/thầy giảng. Cái sợ đó dần dần dính chặt vào tên môn học, dù gốc của nó là ở con người, không phải ở kiến thức.
Có môn kiến thức không khó, bạn cũng không sợ ai — chỉ là cách trình bày toàn công thức, toàn định nghĩa, không có gì để hình dung. Não người vốn dễ chán với thứ không có hình ảnh, không có câu chuyện để bám vào.
Ba chỗ này khác nhau hoàn toàn. Nhưng nếu chỉ dừng ở “mình chán môn này” mà không hỏi tiếp — chán vì sao? — thì bạn sẽ mãi không biết nên sửa ở đâu.
Câu hỏi này mới thật sự dẫn tới chỗ cần sửa.
Giả sử lý do của bạn là kiểu đầu tiên — hổng kiến thức nền. Nhiều bạn tới đây thì dừng lại, tự trách: “chắc tại mình dốt”. Nhưng dừng ở đó thì oan cho chính bạn.
Kiến thức cũng xây theo kiểu bậc thang y hệt vậy: bài sau luôn đứng trên vai bài trước. Nếu một bậc bị hổng — có thể vì hôm đó bạn ốm, mất tập trung, hoặc đơn giản là hôm đó lớp học nhanh hơn bạn theo kịp — thì mọi bậc phía trên nó đều chông chênh, dù bạn có cố cách mấy.
Quay lại học phần nền cũ không phải là thụt lùi. Đó là bước duy nhất thật sự lắp lại đúng bậc thang bị thiếu — còn cố học tiếp phía trên mà bỏ qua bậc đó, coi như đang đứng trên khoảng không.
Nếu đúng lý do của bạn là chỗ này — vậy phần nền nào, môn nào, bạn sẽ dám quay lại xem thử?
Còn nếu lý do là hai kiểu sau — sợ người dạy, hoặc cách dạy khô khan — thì sao?
Đây là điều nhiều bạn không dám nghĩ tới, vì sợ nghe có vẻ như đang đổ lỗi: thầy cô cũng là con người, và cách dạy hợp với bạn này chưa chắc hợp với bạn khác.
Điều đó không có nghĩa thầy cô sai, hay môn học vô dụng. Chỉ là một cách giảng không thể hợp với tất cả mọi cái đầu cùng một lúc — có bạn cần nhìn hình mới hiểu, có bạn cần nghe kể chuyện, có bạn cần tự tay làm thử. Không hợp với cách dạy đang có không phải là lỗi của riêng bạn.
Không. Biết được lý do không phải hoàn toàn ở mình lại chính là lúc bớt tự trách để có sức đi tìm cách khác: hỏi bạn học giỏi môn đó xem bạn ấy hiểu kiểu gì, thử xem video giảng theo cách khác, hoặc mạnh dạn hỏi lại thầy cô đúng chỗ mình chưa hiểu.
Đừng đoán nữa — thử soi lại đúng môn học mình đang ghét.
Nghĩ tới đúng một môn bạn đang ghét. Chọn lý do gần nhất với cảm giác thật của bạn, rồi viết thêm một câu cho rõ.
Còn nếu lý do thật của bạn không nằm gọn trong ba ô đó — thì đây mới chính là lúc quan trọng nhất: bạn tự đặt câu hỏi cho riêng mình. Câu hỏi đó là gì?