Hai chục cái máy trong phòng Tin, cắm chung đúng một sợi dây. Vậy mà Minh gửi bài cho đúng Bống, không lẫn sang máy nào khác. Bí mật nằm ở một con đường, và một cái tên riêng cho từng cái máy.
Chuyện bắt đầu ở phòng Tin, giờ thực hành thứ Ba.
Phòng Tin trường Ánh Dương có hai mươi cái máy, xếp thành bốn hàng, tất cả cùng cắm vào một sợi dây mạng chạy dọc theo chân tường. Minh ngồi máy đầu hàng thứ nhất. Bống ngồi máy cuối hàng thứ tư — cách nhau gần chục mét, đủ xa để phải hét mới nghe thấy nhau.
Cuối giờ, thầy Huy bảo: "Ai làm xong bài thì gửi file sang máy của bạn cùng nhóm để nộp chung." Minh bấm vài cái, chưa đầy một giây sau, màn hình máy Bống hiện lên đúng file bài tập của Minh — không cần đứng dậy, không cần cắm USB, không cần đi bộ qua đưa tận tay.
Không sao — em cứ tưởng tượng hai chiếc điện thoại gửi ảnh qua nhau bằng Bluetooth cũng là một kiểu y hệt: không hét, không đi bộ, dữ liệu vẫn "tới nơi".
Đây mới là chỗ Minh bắt đầu thấy lạ.
Minh nhìn xuống chân tường: đúng là chỉ có MỘT sợi dây chạy dọc phòng, len qua chân hai mươi cái máy. Không phải hai mươi sợi dây riêng nối từng đôi máy với nhau — chỉ một sợi, cắm chung.
Vậy mà Minh gửi file, nó chỉ tới đúng máy Bống. Không tự nhiên hiện lên ở máy của bạn Lan ngồi giữa phòng, cũng không hiện ở máy đầu hàng bên kia.
Hai máy này không hề "nói chuyện" bằng miệng. Không cắm chung một cái màn hình. Chỉ có đúng một sợi dây, dùng chung cho cả hai mươi cái máy — vậy dữ liệu của Minh đi đường nào để chỉ tới đúng một chỗ?
Câu hỏi mà Minh mang thẳng lên hỏi thầy Huy.
"Thầy ơi, sao máy con chỉ nối có một sợi dây, mà lại gửi đúng được sang máy bạn Bống, không lộn sang máy nào khác trong hai mươi cái?"
Thầy Huy không trả lời ngay. Thầy hỏi ngược lại: "Nếu cả lớp mình cùng ở trong một cái sân, và thầy hét to 'gửi thư cho Bống', làm sao đúng một mình Bống nhận được, chứ không phải cả lớp cùng xúm vào?"
Minh nghĩ: "Thì… phải ghi rõ tên người nhận lên phong bì chứ ạ."
Thầy Huy gật đầu, cười: "Đúng vậy đó."
Khoảnh khắc mọi thứ khớp lại với nhau.
Có một CON ĐƯỜNG thật — sợi dây mạng chạy dọc phòng — nối tất cả các máy lại với nhau. Và mỗi máy, giống như mỗi ngôi nhà trên một con phố, có một "địa chỉ" riêng, không trùng với bất kỳ máy nào khác trong phòng.
Khi Minh gửi file, máy của Minh không hét vu vơ vào sợi dây — nó gửi kèm đúng "địa chỉ" của máy Bống. Các máy khác trên cùng sợi dây thấy gói dữ liệu đi qua nhưng nhận ra "không phải gửi cho mình", nên bỏ qua. Chỉ máy có đúng địa chỉ ghi trên đó mới nhận lấy.
Cái mà Minh vừa khám phá ra có một cái tên hẳn hoi.
Một hệ thống gồm nhiều máy tính được nối với nhau — bằng dây thật hoặc bằng sóng — để có thể gửi và nhận dữ liệu qua lại, được gọi là MẠNG MÁY TÍNH (computer network).
Phòng Tin của trường Ánh Dương, với hai mươi cái máy cùng nối vào một sợi dây, chính là một mạng máy tính nhỏ. Và như em sẽ thấy ở mấy bài sau, Internet — thứ khổng lồ mà cả thế giới đang dùng — cũng chỉ là rất rất nhiều mạng nhỏ như vậy nối lại với nhau.
Có dây nối thôi thì chưa chắc đã đủ.
Mạng máy tính không chỉ đơn giản là "có dây nối các máy lại". Để hai máy thật sự trao đổi được dữ liệu, cần thêm hai thứ:
Giống địa chỉ ở chặng 4 — mỗi máy cần một cách để phân biệt với các máy khác trên cùng mạng. Bài sau sẽ nói kỹ hơn về cách định danh này, gọi là địa chỉ IP.
Có dây nối vật lý mà hai máy không "nói chung một thứ tiếng" thì vẫn không hiểu nhau được — giống hai người nối được điện thoại, nhưng một người chỉ nói tiếng Việt, người kia chỉ nói tiếng Anh. Có đường dây rồi, vẫn cần chung quy tắc thì mới hiểu nhau.
Wi-Fi ở nhà em không có dây nào nhìn thấy được, nhưng vẫn là một mạng máy tính — chỉ là "con đường" ở đây là sóng vô tuyến, thay vì dây cáp. Bài sau nữa của mùa này sẽ nói riêng về Wi-Fi.
Để chắc chắn đây không phải chuyện chỉ đúng ở một căn phòng.
Tối đó Minh về nhà, thấy máy in không dây của bố mẹ cũng hoạt động y hệt kiểu đó: điện thoại của mẹ gửi lệnh in một tấm ảnh, không cần dây cắm nào cả — chỉ cần điện thoại và máy in cùng nằm trong một mạng Wi-Fi ở nhà, và điện thoại biết đúng "địa chỉ" của máy in trong mạng đó.
Thử tưởng tượng phòng Tin không có sợi dây đó.
Mỗi máy trong phòng sẽ là một "ốc đảo" riêng, không liên lạc được với máy nào khác. Muốn chuyển file bài tập, Minh phải chép ra USB, đứng dậy, đi bộ qua tận bàn Bống mà cắm vào. Muốn nhắn tin cho cả nhóm, phải hét từ xa hoặc chạy tới từng bàn một.
Cả trường có hàng trăm máy tính, hàng nghìn học sinh — nếu không có mạng, mọi việc phối hợp qua máy tính sẽ chậm đi hàng chục lần, chẳng khác gì quay lại thời chưa có máy tính.
Giờ thử tự kiểm tra xem mình đã thật sự hiểu chưa.
In bài tập từ máy tính phòng Tin sang máy in không dây, hai điện thoại gửi ảnh qua nhau bằng Bluetooth, cả nhà cùng xem chung một bộ phim qua Wi-Fi — tất cả đều đang dùng một mạng máy tính, dù em không nhìn thấy sợi dây nào.
Bấm vào câu trả lời em nghĩ là đúng.
Đọc xong bài này, em còn thắc mắc điều gì về mạng máy tính? Không cần "đúng" — cứ viết ra điều em đang tò mò.
Chưa có câu hỏi nào được cất — câu đầu tiên em nghĩ ra thường là câu đáng hỏi nhất.
Cuộn nốt xuống dưới nhé — sắp xong trang này rồi!
Một câu, đủ để bạn cùng lớp gật gù hiểu ngay.
Lần sau nghe ai đó nói "máy tính này không có mạng", em sẽ biết: không phải máy đó "hỏng cái gì bên trong" — mà là nó đang thiếu đúng một con đường nối ra ngoài. Và con đường đó, hóa ra, luôn cần thêm một thứ nữa mới thật sự dùng được — thứ đó là gì, bài sau sẽ kể tiếp.