Một buổi tối, nhà Minh mất Internet. Không phải vì máy hỏng, không phải vì "hết mây" — mà vì một cái máy đào đất ngoài phố đã cắt trúng một sợi dây. Đúng vậy: dây. Internet có dây thật.
Bắt đầu bằng một buổi tối rất bình thường, cho tới khi nó không bình thường nữa.
Bảy giờ tối, Minh đang định mở nhóm chat lớp để hỏi bài thì màn hình báo "Không có kết nối Internet". Thử lại vẫn vậy. Cả nhà, mọi thiết bị, đều mất mạng cùng lúc.
Bố gọi lên tổng đài nhà mạng. Sau vài phút, bố quay ra bảo cả nhà: "Khu mình bị đứt cáp quang, do bên kia đường đang đào cống. Chắc mai mới có lại."
Minh ngẩn ra: "Internet mà cũng đứt được á? Con tưởng nó ở trên mây!"
Không sao — cứ tưởng tượng: một hôm cả nhà không vào được Internet, gọi hỏi mới biết lý do là "công trình ngoài đường làm đứt một sợi cáp". Cuốn này sẽ giải thích vì sao chuyện đó có thể xảy ra thật.
Đây đúng là chỗ khó hiểu nhất với Minh.
Trong đầu Minh, Internet giống như một thứ gì đó "ở trên mạng" — không cầm được, không sờ được, không có hình dạng cụ thể. Người ta còn hay nói "lên mạng", "lên mây" — nghe như nó ở tít trên cao.
Nhưng nếu nó thật sự vô hình, không có gì cụ thể, thì một cái máy đào đất ngoài phố — một vật rất-đỗi-vật-lý — làm sao có thể "chạm" vào nó và làm nó hỏng?
Có gì đó không khớp. Hoặc Internet không hề vô hình như Minh tưởng, hoặc có một khúc mắc nào đó Minh đang hiểu sai.
Câu hỏi Minh mang tới hỏi thầy Huy ngay sáng hôm sau.
Thầy Huy không trả lời ngay. Thầy hỏi ngược lại: "Em nghĩ tin nhắn của em, khi gửi cho một người bạn ở tận Mỹ, nó đi bằng đường nào? Bay trong không khí như sóng radio, hay đi theo một con đường cụ thể nào đó?"
Minh im lặng. Chưa bao giờ Minh thật sự nghĩ về câu hỏi đó.
Internet có thật sự là một "đám mây vô hình" tồn tại lơ lửng đâu đó — hay nó là một thứ gì đó rất cụ thể, có hình dạng, đặt được ở một nơi có thật?
Thầy Huy vẽ luôn lên bảng.
Internet không phải một thứ trừu tượng lơ lửng trên trời. Nó chạy trên những sợi cáp quang thật — dây mảnh, trong suốt, truyền dữ liệu bằng ánh sáng — được chôn dưới đất, chạy dọc các tuyến đường, và cả những sợi cáp khổng lồ đặt dưới đáy biển, nối các châu lục lại với nhau.
Khi một đoạn dây đó bị đứt — dù do công trình đào đường, do neo tàu kéo trúng dưới biển, hay bất kỳ lý do vật lý nào — đúng khu vực dùng đoạn dây đó sẽ mất kết nối. Y hệt một con đường bị chặn thì khu đó kẹt xe, chứ những khu khác vẫn đi lại bình thường.
Bây giờ mới tới lúc gọi đúng tên cho cái mà Minh vẫn dùng mỗi ngày.
Cái mà chúng ta vẫn gọi là INTERNET không phải một mạng duy nhất. Trường Minh có mạng riêng của trường. Nhà mạng viễn thông có mạng riêng của họ. Một công ty có mạng riêng trong văn phòng.
Internet là thứ nối tất cả những mạng nhỏ đó lại với nhau — nên người ta hay gọi nó là "mạng của mọi mạng" (network of networks). Hàng triệu mạng nhỏ, ở khắp nơi trên thế giới, cùng nối chung vào một hệ thống lớn.
Đây là chặng quan trọng nhất — đọc chậm một chút nhé.
Internet gồm hai phần. Một là hạ tầng vật lý: cáp quang trên đất liền, cáp ngầm dưới biển nối các châu lục, cùng vệ tinh và trạm phát sóng ở những nơi khó kéo dây. Hai là một bộ quy tắc chung (gọi là giao thức) để mọi mạng nhỏ, dù khác nhau thế nào, vẫn hiểu và trao đổi dữ liệu được với nhau.
"Lên mạng" không phải đi đâu xa xôi trừu tượng. Dữ liệu của em thật sự đi qua rất nhiều đoạn dây và trạm trung chuyển có thật — chỉ là nó đi nhanh đến mức có thể vòng quanh cả Trái Đất trong chưa đầy một giây, nên ta không cảm nhận được hành trình đó.
Không hẳn sai — chỉ là một cách nói hình ảnh (bài về Cloud sẽ giải thích kỹ hơn). Nhưng nếu hiểu "mây" theo nghĩa đen là "vô hình, không có gì cụ thể", thì đó chính là chỗ hiểu lầm mà chặng này muốn gỡ.
Chuyện này không phải Minh bịa — nó có thật, và xảy ra nhiều lần.
Một video quay ở Mỹ, được xem ở Việt Nam, phải đi qua những sợi cáp quang biển khổng lồ nối hai lục địa, đặt dưới đáy đại dương.
Đôi khi, một chiếc tàu thả neo không đúng chỗ, kéo trúng một sợi cáp biển như vậy — và cả một vùng rộng lớn có thể bị mạng chậm hẳn trong nhiều ngày, trong lúc đội kỹ thuật ra khơi tìm và nối lại đúng chỗ đứt.
Thử tưởng tượng thế giới không có Internet, chỉ có các mạng riêng lẻ.
Trường học có mạng riêng, công ty có mạng riêng, mỗi nước có mạng riêng — nhưng không mạng nào nói chuyện được với mạng nào khác. Chúng là những ốc đảo tách biệt.
Không có email gửi ra nước ngoài, không có video gọi xuyên quốc gia, không có việc mở một trang web đặt ở một nước khác. Mỗi mạng chỉ biết chuyện trong phạm vi của chính nó.
Giờ thì thử kiểm tra lại xem mình đã hiểu đúng bản chất chưa.
Có những bản đồ công khai vẽ toàn bộ hệ thống cáp quang biển thế giới — những đường dây thật, dài hàng ngàn ki-lô-mét, nối các châu lục. Và khi nhà mạng ở Việt Nam thông báo "đứt cáp quang biển" là lý do mạng chậm trong vài ngày — đó chính xác là chuyện chặng 7 vừa kể, không phải lời xin lỗi chung chung.
Bấm vào đáp án em nghĩ là đúng.
1. Vì sao chiếc máy đào đường ngoài phố lại có thể làm nhà Minh mất Internet?
2. Internet đúng nhất nên hiểu là gì?
3. Vì sao mạng Việt Nam thỉnh thoảng chậm hẳn vì "đứt cáp biển"?
Sau bài này, em còn thắc mắc điều gì về Internet? Không cần "đúng" — chỉ cần thật.
Cuộn nốt xuống dưới nhé — sắp xong trang này rồi!
Đủ ngắn để nói lúc ra chơi, đủ đúng để không sai bản chất.
Lần sau nghe ai đó nói "lên mạng", "lên mây" — em có thể mỉm cười, vì em biết phía sau câu nói nhẹ nhàng đó là hàng triệu ki-lô-mét dây cáp thật, chạy dưới đất và dưới đáy biển, ngày đêm không nghỉ.