Cách học dễ chịu nhất là đọc đi đọc lại. Đó cũng là cách kém nhất. Bài này nói về cách khó chịu hơn — và mạnh hơn hẳn.
Người ta làm thí nghiệm này nhiều lần, ở nhiều nước, và lần nào kết quả cũng giống nhau.
Lấy một lớp học, cho tất cả đọc cùng một bài. Rồi chia đôi:
Ngay sau buổi học, hỏi cả hai nhóm: “các em thấy mình nhớ bài không?”
Nhóm A tự tin hơn hẳn. Tất nhiên rồi — họ vừa đọc bốn lần, chữ nào cũng quen.
Nhưng một tuần sau, kiểm tra thật.
Nhóm A cảm thấy mình học tốt hơn. Nhóm B thật sự nhớ tốt hơn.
Nghĩa là: cái cảm giác “học vào rồi” không hề đáng tin. Cách học dễ chịu nhất lại là cách kém nhất — và đó là lý do rất nhiều bạn chăm mà điểm không lên.
Chuyện này giải thích được, và giải thích xong thì bạn sẽ không quên nữa.
Khi bạn đọc lại, chữ đi từ trang sách vào mắt. Đầu bạn chỉ việc ngồi nhận. Nhẹ nhàng, êm ái, và gần như không để lại dấu vết gì.
Khi bạn gấp sách lại và cố nhớ, đầu bạn phải đi lục. Nó phải mò trong đống lộn xộn, tìm đúng cái ngăn, kéo thứ đó ra. Việc này khó chịu — bạn sẽ thấy hơi bí, hơi bực.
Chính cái khó chịu đó mới là chỗ ăn tiền.
Giống hệt tập tạ. Xem người khác nâng tạ cả buổi thì tay bạn không to lên. Phải chính tay bạn nâng, và phải thấy nặng, thì cơ mới khoẻ.
Không cần app, không cần mua gì. Một tờ giấy nháp.
Đọc chậm, hiểu tới đâu hay tới đó. Đọc xong thì không đọc lại. Đây là chỗ khó nhất, vì tay bạn sẽ tự động muốn lật lại.
Viết lộn xộn cũng được, gạch đầu dòng cũng được, sai cũng được. Cứ viết cho đến khi thật sự cạn.
Sẽ có lúc bạn ngồi nhìn tờ giấy và thấy trống rỗng. Đừng mở sách. Cố thêm ba mươi giây nữa. Ba mươi giây đó là ba mươi giây quý nhất buổi tối.
Cái gì bạn quên, cái gì nhớ sai, viết bổ sung bằng màu khác.
Mấy chỗ màu khác đó chính là bài học của bạn. Hôm sau chỉ cần nhìn lại chúng, không phải đọc lại cả bài.
Lấy bài bạn vừa học. Bấm bắt đầu, gấp sách lại, viết ra đây tất cả những gì nhớ.
Đây là chỗ trái khoáy nhất, và cũng quan trọng nhất.
Lần đầu thử cách này, gần như bạn nào cũng thấy tệ. Ngồi nhìn tờ giấy trắng, nhớ được có ba dòng, và nghĩ: “hoá ra mình chẳng nhớ gì cả, cách này dở quá.”
Không. Bạn vừa phát hiện ra sự thật, thế thôi.
Ba dòng đó là số bạn thật sự nhớ. Trước đây bạn cũng chỉ nhớ ngần đó — chỉ khác là bạn không biết, vì đọc lại lúc nào cũng cho cảm giác đầy đủ.
Cách học nào làm bạn thấy trôi chảy và dễ chịu thì thường là cách không hiệu quả.
Cách nào làm bạn thấy bí, chậm, hơi bực thì thường là cách đang thật sự xây trí nhớ. Người ta gọi cái khó đó là “cái khó có ích” — và nó là bạn của bạn, không phải kẻ thù.
Nên lần sau, khi đang học mà thấy hơi bực vì bí — đừng đổi cách. Đó chính là lúc nó đang hoạt động.
Nếu hôm nào bạn không muốn viết ra giấy thì dùng mấy cách này.
Đọc một đoạn, lấy tay che, đọc lại trong đầu. Bỏ tay ra kiểm tra. Mất hai giây, làm được ở bất cứ đâu.
Trong sách có mục “Nguyên nhân của chiến tranh”? Gấp sách lại và tự hỏi: “nguyên nhân là gì nhỉ?” rồi tự trả lời.
Cả cuốn sách giáo khoa đã viết sẵn danh sách câu hỏi cho bạn rồi — chúng nằm ở mấy dòng in đậm.
Nghe hâm, nhưng cực kỳ hiệu quả. Nói thành tiếng khó hơn nghĩ trong đầu nhiều — vì nói thì không được phép nhảy cóc qua chỗ chưa hiểu.
Và nếu có người thật để kể thì càng tốt: lúc đó bạn đang dùng luôn kỹ thuật Feynman ở bài 1.
Đừng đổi thời gian học. Chỉ đổi tỉ lệ.
Trước: 100% thời gian đọc vào. Từ nay: khoảng một phần ba đọc vào, hai phần ba lôi ra. Cùng ngần ấy phút, mà kết quả khác hẳn.