Bạn có từng đọc một câu chuyện, ghét đứt một nhân vật ngay từ trang đầu, rồi chẳng bao giờ nghĩ thêm về nó nữa? Nếu đổi hẳn chỗ đứng, nhìn bằng đúng đôi mắt của nó, bạn sẽ thấy gì?
Đây là lý do mình đọc xong một câu chuyện mà chẳng nhớ được gì, ngoài việc… ghét.
Hồi học Tấm Cám, gần như cả lớp ghét Cám và dì ghẻ ngay từ đoạn đầu. Đọc đến đoạn cuối, gấp sách lại, trong đầu chỉ còn đúng một chữ: ghét.
Chuyện y hệt vậy xảy ra với phim, với game. Có nhân vật nào đó xuất hiện, làm một việc xấu, và mình dán ngay cho nó một cái nhãn — xong, không nghĩ thêm nữa.
Ghét ngay một nhân vật thì mình đóng luôn cánh cửa tò mò. Không còn ai tự hỏi “vì sao nó lại làm vậy” nữa.
Mà đúng cái câu hỏi đó — vì sao — mới chính là chỗ câu chuyện bắt đầu thật sự thú vị, chứ không phải chỗ để đóng sách lại.
Vậy nếu thay vì đóng sách lại, mình thử mở hẳn ra thêm một góc nữa thì sao?
Câu hỏi đơn giản nhất mà cũng khó nhất: điều gì sẽ xảy ra nếu… mình chính là nhân vật đó?
Không phải nhân vật mình thích — chọn đúng cái tên khiến mình khó chịu nhất. Ví dụ: Cám, trong Tấm Cám.
Cám lớn lên trong nhà đó, ngày nào cũng nghe mẹ so sánh mình với Tấm. Thử hình dung xem cảm giác ấy như thế nào, mỗi ngày, suốt nhiều năm.
Không phải để bào chữa cho việc Cám đã làm. Chỉ là để hiểu vì sao một người lại đi đến chỗ chọn làm như vậy.
Câu trả lời rất có thể vẫn là có. Nhưng giờ mình đã nhìn thấy cả hai phía, chứ không chỉ một phía nữa.
Vì nhân vật mình thích thì mình vốn đã tự nhiên đứng về phía họ rồi, chẳng cần tập luyện gì thêm.
Thử thách thật sự — và cũng là chỗ đáng tập nhất — nằm ở phía khó nhất: người mình đang không muốn hiểu chút nào.
Đây là chỗ dễ nhầm nhất — và cũng là chỗ quan trọng nhất trong cả bài này.
Nghe tới đây, có bạn sẽ khựng lại: “Vậy nếu mình hiểu vì sao Cám ghen, thì có phải mình đang bênh Cám không?”
Hiểu vì sao Cám ghen không có nghĩa là thấy việc Cám làm là đúng.
Hai chuyện này tách biệt hoàn toàn. Một bên là đi tìm nguyên nhân, một bên là chấp nhận kết quả — nhầm lẫn hai chuyện đó với nhau mới thật sự là cái bẫy.
Vậy làm sao để tự biết lúc nào mình đang hiểu, và lúc nào mình đang lỡ bênh mất rồi?
Ba chỗ mình có thể thử ngay trong tuần này, không cần đợi đọc thêm truyện nào khác.
Phản xạ thường thấy nhất là nghĩ ngay: “Sao bạn ấy hư đến thế?” — rồi tránh xa cho yên chuyện.
Thử đổi câu hỏi lại: điều gì đang khiến bạn ấy cần được chú ý đến vậy? Có khi câu trả lời chẳng liên quan gì đến việc bạn ấy “hư”, mà liên quan đến một chuyện hoàn toàn khác đang xảy ra với bạn ấy.
Lần tới gặp một nhân vật phản diện mới — trong truyện tranh, trong phim, trong game — thử dừng lại một nhịp trước khi ghét ngay.
Nếu một ngày mình thức dậy đúng trong hoàn cảnh của nhân vật đó, những gì nó đã trải qua có khiến mình chọn khác đi không?
Em hoặc anh chị làm hỏng thứ mình quý. Bạn thân đột nhiên huỷ hẹn không báo trước. Cả hai đều dễ khiến mình giận ngay lập tức.
Trước khi giận trọn vẹn, thử hỏi: nếu đứng đúng vào chỗ người đó lúc ấy, mình có đang thấy một chuyện gì khác mà từ chỗ của mình không nhìn ra được không?
Lần tới khi thấy mình chuẩn bị ghét ai đó ngay lập tức, mình có sẵn sàng dừng lại đủ vài giây để tự hỏi điều đó không?
Chọn một nhân vật mình từng ghét, và thử đổi vai ngay tại đây — không ai chấm điểm cả.
Gõ vào các ô dưới. Máy chỉ giúp bạn lưu lại, không có đáp án đúng-sai nào ở đây.
Ba câu tự kiểm trước khi chốt lại: