Không phải rác nhà bạn. Không ai giao việc, không ai trả công. Vậy sao vẫn có người cầm chổi ra quét — và vì sao quét xong, bạn thấy khác hẳn?
Trước khi bảo lao động công ích là tốt, mình nói cái dở có thật trước đã.
Sáng chủ nhật, loa xóm gọi cả nhà ra quét đường làng. Bạn cầm cái chổi tre, đứng giữa nắng, nhìn đống lá khô lẫn mấy cái vỏ bánh kẹo ai đó vứt lại từ hôm trước. Trong bụng nghĩ: đây có phải rác nhà mình đâu.
Quét được mười phút là mỏi lưng. Nắng thì gắt, tay thì dính bụi. Mà nếu đúng lúc đó có đứa bạn cùng lớp đi ngang qua, tự nhiên thấy hơi ngại — cầm chổi quét đường giữa phố, trông chẳng “ngầu” bằng đang cầm điện thoại.
Mình không định giả vờ việc này vui ngay từ đầu. Nó không vui đâu, ít nhất là ở phút đầu tiên. Nhưng có một câu hỏi, hỏi xong thì bạn cầm chổi lên khác hẳn.
Câu hỏi đó là: nếu không phải mình, thì ai?
Ngõ nhà bạn không phải của riêng nhà nào — nhưng cũng chẳng phải “không phải của” nhà nào. Năm nhà cùng đi qua đoạn ngõ đó mỗi ngày. Nếu nhà nào cũng nghĩ “chắc nhà khác quét”, thì đến chiều ngõ vẫn y nguyên, đầy lá.
Việc chung mà không ai nhận, cuối cùng lại thành việc của tất cả mọi người — vì ai cũng đang đợi người khác làm trước.
Không phải vì mọi người xấu tính. Chỉ là ai cũng nghĩ y hệt nhau, nên không ai nhúc nhích trước.
Ngược lại cũng đúng: chỉ cần một nhà chịu ra quét trước, thường sẽ có nhà khác ra theo. Không ai bảo ai, nhưng nhìn thấy có người đang làm thì tự nhiên thấy ngại đứng nhìn.
Khác hẳn bài tập ở trường — làm xong bài tập, chẳng có gì đổi khác trước mắt bạn.
Bài kiểm tra làm xong, bạn nộp, rồi chờ. Chờ vài ngày mới biết điểm, mà nhìn quanh lớp cũng chẳng có gì thay đổi.
Quét ngõ thì khác. Bạn quét xong, quay lại nhìn — con đường sạch, ngay trước mắt, do chính tay mình vừa làm ra. Không cần chờ ai chấm điểm, không cần ai khen. Bạn tự biết, vì bạn tự thấy.
Cảm giác đó — nhìn thấy kết quả tay mình làm ra ngay lập tức — là thứ không phải việc nào cũng cho bạn.
Không cần to tát. Một việc nhỏ, làm thật, là đủ.
Đừng để đến lúc loa xóm gọi mới làm. Chọn một việc, tự hẹn với chính mình — ghi lại ở đây cho chắc.
Bấm chọn gợi ý, hoặc tự gõ việc của riêng bạn.
Chọn việc nhỏ hơn nữa cũng được — nhặt vài cái vỏ kẹo ở sân chung cũng tính. Quan trọng là làm, không phải làm nhiều.
Cái ngại hồi nãy — sợ bạn bè thấy mình đang làm việc “thấp kém” — thật ra sai từ gốc.
Người quét đường không hề kém hơn người ngồi bàn giấy. Cả hai đều đang làm một việc cần làm, chỉ khác là một việc dùng tay, một việc dùng chữ.
Việc chân tay không phải việc thấp kém. Nó chỉ là một loại việc khác.
Và nó cần đúng bằng — có khi cần hơn — những việc ngồi trong phòng máy lạnh. Không có người quét đường, không có người sửa ống nước, thì phòng máy lạnh đó cũng chẳng sạch, chẳng có nước mà dùng.
Còn một điều nữa mà lúc cầm chổi bạn chưa để ý: quét ngõ chung, bạn sẽ quen mặt hàng xóm. Ông bán nước đầu ngõ, bà cụ hay ngồi trước hiên, thằng bé nhà cuối xóm — những gương mặt bạn chỉ lướt qua mỗi ngày, giờ bạn biết tên, biết chào.
Và từ đó, bạn không còn là “người ngoài cuộc” đi ngang con ngõ này nữa. Bạn là một phần của nó.