Chuông ra chơi reo mà không biết đi đâu. Nhóm mình đứng túm tụm đằng kia mà hôm nay không ai gọi. Bị rủ làm chuyện mình không muốn mà không dám từ chối. Mấy chuyện này ai cũng gặp — chỉ là ít ai nói ra.
Mình muốn tả đúng cái khoảnh khắc đó trước đã. Vì nếu tả sai, cả cuốn này bạn sẽ không tin.
Chuông reo. Cả lớp đứng dậy. Trong đúng ba giây đó, có một câu hỏi chạy qua đầu bạn mà bạn không nói ra với ai: “giờ mình đi đâu?”
Có hôm câu hỏi đó dễ. Có đứa quay sang gọi tên bạn, thế là xong, hai đứa đi ra cửa.
Nhưng có hôm thì không. Có hôm bạn thấy nhóm mình đang đứng túm tụm ở hành lang, cười cái gì đó — và bạn nhận ra không ai quay lại tìm bạn. Bạn đứng dậy, và bỗng dưng bạn thấy hai tay mình thừa ra.
Rồi bạn làm mấy việc như thế này:
Nếu bạn từng làm ít nhất một trong mấy việc trên — thì mình nói luôn: gần như đứa nào cũng từng làm. Kể cả mấy đứa mà bạn tưởng là đông bạn nhất lớp.
Cuốn này mình viết cho đúng ba giây đó.
Nó sẽ không dạy bạn cách trở thành đứa nổi nhất lớp. Mình không biết cách đó, và mình cũng không nghĩ nó đáng.
Nó chỉ làm bốn việc: cho bạn biết bao nhiêu bạn là đủ, cách nhìn ra ai là bạn thật, phải làm gì khi bị rủ làm chuyện mình không muốn, và phải làm gì khi bị bỏ rơi hoặc bị bắt nạt.
Nếu bạn đang ở trong giai đoạn không có ai chơi cùng, mình muốn nói ngay từ đầu: chuyện này thay đổi được, và nó thay đổi nhanh hơn bạn nghĩ. Lớp học năm nào cũng xáo lại. Người mới đến, nhóm cũ tan, chỗ ngồi đổi.
Cái tình cảnh bạn đang thấy hôm nay không phải là kết luận về bạn. Nó chỉ là tình cảnh của tháng này.
Đây là câu ít người nói với bạn nhất, và cũng là câu đúng nhất trong cả cuốn.
Ở tuổi này, có một cái thước vô hình mà ai cũng tự đo mình: mình có bao nhiêu đứa chơi cùng?
Đứa nào cũng nhìn quanh, đếm nhóm của người khác, rồi đếm nhóm của mình. Thấy ít hơn thì hoảng. Thấy nhiều hơn thì yên tâm.
Mình muốn nói thẳng: cái thước đó hỏng.
Thử tưởng tượng hai bạn học sinh.
Bạn A ở trong một nhóm mười đứa. Đi đâu cũng đông. Ảnh chụp lúc nào cũng kín người. Nhưng trong nhóm đó, A phải cẩn thận từng câu. Phải cười cái mà cả nhóm cười, kể cả khi thấy chẳng buồn cười. Phải hùa vào lúc nhóm nói xấu ai đó, vì không hùa thì lần sau người bị nói xấu là mình.
Bạn B có hai đứa bạn. Chỉ hai. Ba đứa ngồi ăn với nhau ở một góc chẳng ai để ý. Nhưng B nói thật được. B kể chuyện bị điểm kém mà không sợ. B im lặng cũng được, không phải cố nghĩ ra chuyện để nói.
Nhìn từ ngoài, ai cũng nghĩ A đang thắng. Nhưng thử hỏi câu này: đứa nào sẽ có người ngồi cạnh vào cái ngày tệ nhất?
Ở đây có một sự thật hơi phũ nhưng nên biết sớm: tình bạn không đếm được bằng số lượng. Nó chỉ đo được bằng một câu hỏi — khi bạn có chuyện, bạn nhắn cho ai?
Và câu trả lời của gần như tất cả mọi người, kể cả người lớn, đều là một hoặc hai cái tên. Không ai nhắn cho mười người cả.
Thì mục tiêu của bạn không phải là “kiếm một nhóm”. Mục tiêu là kiếm một người. Đúng một người thôi.
Một người dễ kiếm hơn một nhóm rất nhiều, và một người là đủ để mấy giờ ra chơi hết đáng sợ. Chặng 8 sẽ chỉ bạn cách bắt đầu.
Không phải đứa hay đi cùng bạn nhất. Là đứa có đủ ba thứ này.
Người ta hay nhầm “bạn thân” với “đứa hay ở cạnh mình”. Hai cái đó khác nhau. Có đứa ngồi cạnh bạn cả năm mà không phải bạn thật, và có đứa ở lớp khác mà lại là bạn thật.
Đây là ba thứ mình dùng để phân biệt.
Bạn không phải giả vờ thích một bài hát mình không thích. Không phải giả vờ đã xem một bộ phim mình chưa xem. Không phải giả vờ giỏi hơn, giàu hơn, biết nhiều hơn.
Dấu hiệu dễ nhận nhất: ở cạnh họ, bạn được phép im lặng. Hai đứa ngồi cạnh nhau không nói gì mà không thấy ngượng — đó là dấu hiệu rất mạnh.
Cái này khó hơn nhiều người tưởng. Buồn cùng nhau thì dễ. Mừng cho nhau mới khó.
Khi bạn được điểm cao, được cô khen, được chọn vào đội — hãy để ý cái mặt của họ trong một giây đầu tiên, trước khi họ kịp nói gì. Một giây đó không giả được.
Bạn kể chuyện bị điểm 3, chuyện bị bố mẹ mắng, chuyện mình thích ai đó. Rồi hôm sau đến lớp, không có ai biết chuyện đó cả.
Đây là dấu hiệu đáng tin nhất trong ba cái. Vì nó không phải lời nói, nó là một việc họ đã làm — họ đã im.
Có một điều mình muốn nói thêm, và nó quan trọng: ba dấu hiệu này cũng là bài kiểm tra dành cho chính bạn.
Bạn có mừng thật khi bạn mình được điểm cao hơn bạn không? Bạn có giữ được chuyện người ta kể cho bạn không, kể cả khi kể ra thì bạn sẽ được cả nhóm chú ý?
Không dễ đâu. Nhưng nếu bạn làm được, thì bạn là loại bạn mà chương này đang tả. Và loại người đó bao giờ cũng có người muốn ở cạnh.
Chặng này hơi khó đọc. Nhưng nếu bạn đang ở trong một tình bạn kiểu đó, bạn cần đọc.
Không phải tình bạn nào cũng làm bạn tốt lên. Có những tình bạn lấy đi của bạn nhiều hơn là cho. Và cái khó là ở trong đó thì rất khó nhìn ra, vì bạn đã quen rồi.
Ba dấu hiệu:
Bạn cho mượn đồ thì vui vẻ. Bạn bảo “hôm nay tao không cho mượn được” thì mặt sưng lên. Bạn nhường thì mọi thứ êm. Bạn không nhường thì cả buổi bị lườm.
Nói cách khác: tình bạn chỉ chạy được khi bạn là người trả giá.
Chê trước mặt người khác về ngoại hình, về điểm số, về nhà bạn, về cách bạn nói. Bạn tỏ ra khó chịu thì nhận được câu quen thuộc: “ơ đùa thôi mà, làm gì căng.”
Câu đó có một tác dụng: nó biến lỗi của người nói thành lỗi của bạn — thành ra bạn là đứa không biết đùa. Đây là mẹo cũ, và bạn nên nhận ra nó.
Cách phân biệt rất gọn: đùa là cả hai cùng cười. Nếu chỉ một bên cười, đó không phải đùa.
Phải có đồ mới. Phải biết chuyện mới. Phải dám làm cái này cái kia. Phải chọn phe khi nhóm đang ghét ai đó.
Tình bạn thật không có kỳ thi. Nếu bạn phải thi lại mỗi tuần để được ở trong, thì đó không phải bạn bè — đó là một cái câu lạc bộ mà bạn đang đóng phí bằng chính mình.
Cái bảng trên là bài kiểm tra nhanh nhất. Không cần phân tích gì nhiều — cứ để ý bạn thấy thế nào sau khi về nhà.
Nghĩ tới một người bạn cụ thể rồi trả lời tám câu. Không cần gõ tên ai. Không ai nhìn thấy — mọi thứ chỉ nằm trên máy của bạn.
Trả lời hết tám câu rồi bấm “Xem kết quả” nhé.
Mình muốn nói rõ một điều về cái bảng vừa rồi: nó không phải để bạn đi bỏ ai cả.
Ở tuổi này, phần lớn mấy chuyện làm nhau tổn thương không phải vì có đứa xấu. Mà vì chưa ai biết cách làm bạn cho tử tế — kể cả bạn, kể cả mình hồi đó.
Nên việc nên làm không phải là cắt đứt. Việc nên làm là nói ra một câu, đúng một câu, về đúng cái chỗ đang làm bạn khó chịu. Kiểu như: “cái vụ mày hay chê tao trước mặt lớp ấy, tao không thích đâu.”
Rất nhiều lần, người ta không biết là họ đang làm bạn đau. Nói ra thì họ dừng. Còn nếu nói ra rồi mà họ vẫn tiếp tục — lúc đó bạn đã có thông tin thật, và bạn tự biết phải làm gì.
Chặng quan trọng nhất cuốn này. Mình sẽ giải thích cơ chế, chứ không mắng ai cả.
Có một hiện tượng bạn chắc chắn đã thấy: một đứa hiền lành, đứng một mình thì tử tế, mà vào giữa nhóm thì làm những việc rất khác.
Trêu một bạn đến khóc. Hùa vào nói xấu. Quay clip một bạn đang ngã. Rủ nhau trốn tiết. Lấy đồ của người khác cho vui. Nhắn tin đùa quá trớn trong nhóm chat.
Hỏi riêng từng đứa “sao mày làm thế?” thì gần như đứa nào cũng trả lời giống nhau: “em không biết nữa, lúc đó tự dưng thế.”
Câu đó nghe như chống chế. Nhưng thật ra nó là câu trả lời rất đúng. Có ba thứ xảy ra trong đầu người ta khi đứng trong nhóm.
Một mình làm chuyện xấu thì rõ ràng là mình làm. Sáu đứa cùng làm thì trong đầu mỗi đứa vang lên: “có phải mình mình đâu.”
Cảm giác tội lỗi bị chia sáu. Mà cảm giác tội lỗi chính là cái phanh.
Khi cả nhóm đang cười một chuyện mà bạn thấy không ổn, trong đầu bạn có hai nỗi sợ đánh nhau: sợ làm điều sai, và sợ bị đá ra khỏi nhóm.
Ở tuổi này, nỗi sợ thứ hai thường thắng. Đó không phải vì bạn yếu đuối — con người vốn được lắp đặt như thế, người lớn cũng vậy.
Đây là chỗ buồn cười nhất: rất nhiều lần, trong nhóm có tới bốn năm đứa thấy chuyện này quá trớn rồi — nhưng mỗi đứa đều tưởng chỉ mình mình nghĩ thế.
Nên tất cả cùng im. Và cả nhóm cùng làm một việc mà gần như không ai trong nhóm thật sự muốn.
Sai lầm phổ biến nhất khi từ chối là giải thích dài.
Bạn nói: “ừ tại vì hôm nay mẹ tao dặn, với lại tao còn bài, mà nhỡ cô biết thì…” — và mỗi lý do bạn đưa ra là một cánh cửa để người ta cãi lại. Mẹ mày không biết đâu. Bài làm sau. Cô không biết được.
Giải thích càng dài, bạn càng dễ bị kéo đi.
Câu bên phải mạnh vì nó không có lý do để tấn công. “Tao không thích” là một sự thật về bạn — không ai cãi được sự thật về bạn.
Nếu bị hỏi lại “sao thế?” thì bạn chỉ cần nhắc lại y hệt: “không thích thôi.” Nhắc lại đúng câu cũ, giọng bình thường. Ba lần là người ta bỏ cuộc.
Đây là mẹo thật dụng nhất mình biết: rời khỏi tình huống thường dễ hơn từ chối trong tình huống.
Nhóm càng đứng lâu, chuyện càng leo thang. Lúc đầu là trêu một câu, mười phút sau là cả nhóm vây quanh một bạn. Nếu bạn thấy cái mùi đó bắt đầu, đừng đợi đến lúc phải nói “không” trước mặt sáu đứa.
Câu thứ ba là câu hay nhất, vì nó vừa đưa bạn ra ngoài, vừa rút bớt một người khỏi đám đông. Nhóm càng ít người thì cái phanh trong đầu mỗi đứa càng khỏe lại.
Rất có thể có một lần bạn đã cười theo, hoặc đứng nhìn, hoặc hùa vào — và bây giờ nghĩ lại thì thấy áy náy.
Mình không viết chặng này để bạn thấy mình xấu. Bạn không xấu. Bạn đã ở trong một cơ chế rất mạnh mà lúc đó không ai giải thích cho bạn.
Bây giờ bạn biết cơ chế rồi. Việc duy nhất cần làm là lần sau nhận ra nó sớm hơn — và nếu bạn từng làm ai đó đau, thì một câu “hôm trước tao sai” nhắn riêng thôi cũng đủ để đổi rất nhiều thứ.
Chặng này viết cho cái buổi tối mà bạn nằm mãi không ngủ được vì chuyện xảy ra ở lớp.
Nó thường không đến bằng một câu tuyên bố. Không ai nói “từ mai mày ra khỏi nhóm.” Nó đến bằng những chuyện nhỏ:
Mình sẽ không nói câu “có gì đâu mà buồn”. Câu đó vô dụng. Chuyện này đau thật, và có lý do rất cụ thể: con người sống thành bầy đàn từ mấy chục nghìn năm nay, bị loại khỏi bầy nghĩa là nguy hiểm. Cái phần não đó vẫn còn nguyên trong bạn. Nên cơ thể bạn phản ứng với chuyện bị bỏ rơi gần giống như với một vết thương thật.
Bạn không yếu đuối. Bạn đang phản ứng đúng như mọi con người khác.
Đây là chỗ mình muốn bạn đọc kỹ. Khi bị bỏ rơi, đầu óc con người tự động đi tìm lỗi của mình: “chắc tại hôm đó mình nói câu kia”, “chắc tại mình không có điện thoại xịn”, “chắc tại mình chán”.
Đôi khi đúng là có chuyện gì đó thật. Nhưng rất nhiều lần thì lý do nằm ở chỗ khác hẳn: hai đứa trong nhóm thân nhau hơn nên nhóm tự tách; có người mới đến; đổi chỗ ngồi; một đứa ghen với bạn; hoặc đơn giản là người ta đổi, như cách bạn cũng đổi.
Nhắn liên tục hỏi “tao làm gì sai à?”, mua đồ cho, nhường mọi thứ, cố cười to hơn khi nhóm cười — mình hiểu vì sao bạn muốn làm thế. Nhưng nó gần như luôn phản tác dụng.
Lý do rất phũ: càng cố xin vào, bạn càng tự hạ giá mình xuống trong mắt nhóm. Và nhóm thì phản ứng với giá, không phản ứng với sự cố gắng.
Nói xấu lại, kể bí mật của họ ra, rủ người khác cùng ghét họ, đăng chuyện lên mạng. Nó cho bạn một buổi chiều hả hê, và một năm hối hận.
Và nó biến bạn từ người bị đối xử tệ thành một bên trong cuộc chiến — lúc đó không ai bênh bạn được nữa.
Nghe chán, nhưng đây là việc có tác dụng nhất. Nhóm ở tuổi này xáo lại liên tục. Rất nhiều đứa bị bỏ rơi tháng này, ba tháng sau lại chơi bình thường với chính nhóm đó — hoặc đã có nhóm khác hay hơn.
Trong lúc chờ: cứ chào bình thường, cứ lịch sự, không làm gì kịch tính cả. Giữ cửa mở, nhưng đừng đứng ngoài cửa gõ mãi.
Đây là việc quan trọng nhất và cũng là việc người ta hay quên. Khi bị bỏ rơi, bạn dồn hết sức vào cái nhóm đã mất, và không nhìn thấy hai mươi con người khác trong lớp.
Tuần này, thử nói chuyện với một người bạn chưa từng nói chuyện. Một người thôi. Chặng 8 có sẵn câu cho bạn.
“Chuyện này đau, và nó sẽ nguôi. Mình không cần làm gì kịch tính trong tuần này.”
Phần lớn những việc làm mọi thứ tệ đi đều được quyết định trong ba ngày đầu, lúc đang đau nhất. Vượt qua được ba ngày đó mà không làm gì dại, là bạn đã xử lý tốt hơn phần lớn mọi người.
Chặng này nhẹ hơn. Đọc xong bạn sẽ bớt sợ một thứ.
Có một niềm tin rất phổ biến ở tuổi này: ngồi một mình là dấu hiệu mình có vấn đề. Mà đã có vấn đề thì cả trường sẽ nhìn thấy.
Nên rất nhiều bạn thà chịu đựng một nhóm không tốt, còn hơn bị nhìn thấy là đang một mình.
Mình muốn tháo cái niềm tin đó ra, vì nó là thứ giam người ta lâu nhất.
Thử nhớ lại giờ ra chơi hôm qua. Bạn có nhớ ai đã ngồi một mình không? Có nhớ bạn nào đi qua sân mà không có ai đi cùng không? Có nhớ ai mặc áo gì không?
Gần như chắc chắn là không. Vì lúc đó bạn đang bận nghĩ về chính bạn.
Và đây là chỗ hay: mọi người khác cũng thế. Ai cũng đang bận lo mình trông thế nào, mình có bị nhìn không, mình nói câu vừa rồi có ngu không.
Nghĩ vậy có hơi buồn không? Một chút. Nhưng nó giải phóng: nếu không ai để ý bạn nhiều đến thế, thì bạn cũng không phải diễn nhiều đến thế.
Có hai kiểu ở một mình, và chúng khác nhau hoàn toàn.
Cột bên phải là thứ đổi cả cuộc chơi. Vì khi bạn biết mình sống được qua một giờ ra chơi một mình, thì bạn không còn bị nhóm nào cầm tù nữa.
Nhóm chỉ ép được bạn khi bạn sợ mất nó. Bạn hết sợ thì cái ép đó tan.
Và một chuyện thực tế nữa: hôm nào bạn ngồi một mình, đừng ngồi kiểu trốn. Mang theo một quyển sách, một quyển vở vẽ, một quả bóng. Ngồi ở chỗ có người qua lại.
Vì một bạn đang ngồi đọc sách thì trông như đang làm gì đó, và người khác dễ lại gần hơn nhiều so với một bạn đang trốn ở góc.
Ở một mình vài hôm là bình thường. Nhưng nếu tuần nào cũng thế, và bạn thấy buồn suốt, không muốn đi học, không muốn ăn — thì đó không phải chuyện tự vượt qua một mình.
Nói với bố mẹ, hoặc một thầy cô bạn thấy dễ nói chuyện. Chỉ cần một câu: “dạo này con ở lớp không chơi được với ai, con thấy nặng lắm.” Nói ra một câu đó thôi đã nhẹ đi một nửa rồi.
Chặng thực dụng nhất. Không có triết lý gì cả, chỉ có câu để dùng.
Cái khó nhất của việc làm quen không phải là “mình chán”. Là không biết mở miệng bằng câu gì.
Người ta hay tưởng phải nói một câu thật hay, thật hài hước. Không phải. Câu mở lời tốt nhất thường là câu nhạt nhẽo nhất — vì nó dễ trả lời.
Hai đứa đang ở cùng một chỗ, cùng một tình huống — thế là đã có sẵn đề tài.
“Bài này mày làm được câu 3 chưa?” · “Mai kiểm tra thật à?” · “Ê cô dặn nộp cái gì nhỉ?”
Câu kiểu này an toàn vì nó không phải là bắt chuyện — nó chỉ là hỏi việc. Nếu người ta không muốn nói tiếp, chẳng ai ngượng cả.
Không khen chung chung kiểu “mày xinh”. Khen một thứ cụ thể mà người ta đã chọn: cái vỏ bút, đôi giày, nét chữ, hình vẽ ở góc vở, cách đá bóng.
“Chữ mày đẹp thật, viết kiểu gì thế?” · “Cái móc khoá này ở đâu ra vậy?”
Chú ý cái đuôi: kết bằng một câu hỏi. Khen không có câu hỏi thì hội thoại chết ngay sau ba giây.
Đây là chỗ nhiều người hỏng. “Hôm nào đi chơi nhé” — câu này không bao giờ dẫn tới đâu, vì “hôm nào” không có trên lịch.
Rủ cụ thể: việc gì, lúc nào, ở đâu.
“Ra chơi tí mày ra sân đá không?” · “Chiều mai tao ở lại làm bài, mày làm cùng không?” · “Mày đi căng tin với tao đi, tao ngại đi một mình.”
Câu cuối cùng ở trên là câu mình thích nhất. Nó thừa nhận mình ngại — và chính vì thế nó rất dễ được nhận lời. Người ta thích giúp hơn là thích bị rủ.
Chọn tình huống rồi bấm. Mỗi lần bấm ra một câu cụ thể — dùng nguyên văn cũng được, sửa lại cho giống giọng bạn thì càng tốt.
Chọn một tình huống ở trên rồi bấm nút bên dưới nhé.
Bạn chưa đánh dấu câu nào.
Một: lần đầu sẽ ngượng kinh khủng. Tim đập, mặt nóng, giọng hơi run. Chuyện đó bình thường và không ai nhìn thấy — người đối diện chỉ nghe thấy một câu hỏi bình thường thôi.
Hai: sẽ có lần bị đáp cụt lủn hoặc bị lơ. Chuyện đó xảy ra với tất cả mọi người, và phần lớn không phải vì bạn — người ta đang vội, đang cáu, đang buồn chuyện nhà.
Ba: hãy nghĩ theo kiểu số lượng. Thử mười lần thì có thể ba lần trôi, một lần thành bạn. Đó là tỉ lệ bình thường, không phải tỉ lệ tệ. Ai cũng thế, chỉ là họ không kể cho bạn nghe bảy lần trượt kia.
Không phải giờ ra chơi — lúc đó nhóm đã hình thành sẵn rồi. Dễ nhất là những chỗ mà mọi người cùng làm một việc: trực nhật, tập văn nghệ, đội bóng, câu lạc bộ, học nhóm, xếp hàng ở căng tin.
Ở đó bạn không cần lý do để nói chuyện — việc đang làm chính là lý do.
Chặng này mình viết cẩn thận nhất. Nếu bạn đang gặp chuyện, phần này là dành cho bạn.
Trước hết phải phân biệt cho rõ, vì người ta hay lẫn hai thứ này — và cái sự lẫn đó khiến nhiều bạn không dám kể.
Nếu chuyện xảy ra với bạn có cả ba thứ đó — lặp đi lặp lại, luôn là một bên nhắm vào một bên, và bên kia mạnh hơn hoặc đông hơn — thì đó không phải trêu đùa. Đó là bắt nạt, và bạn không phải cố chịu đựng nó.
Không phải vì bạn béo, gầy, thấp, nói ngọng, nhà nghèo, học kém, học giỏi, hay khác người. Người ta hay lấy một cái gì đó của bạn ra làm cớ, nhưng cái cớ không phải nguyên nhân.
Nguyên nhân nằm ở phía người bắt nạt. Nếu bạn không có đặc điểm đó, họ sẽ tìm đặc điểm khác.
Đây là việc quan trọng nhất trong cả chặng này. Bắt nạt sống được là nhờ sự im lặng. Người bắt nạt tin chắc bạn sẽ không nói với ai — và phần lớn thì họ đoán đúng.
Ngay khi có người lớn biết chuyện, mọi thứ đổi. Không phải lúc nào cũng đổi ngay lập tức, nhưng nó bắt đầu đổi.
Mình biết cái rào cản lớn nhất là câu này: “kể ra thì thành đứa mách lẻo.”
Nên mình nói cho rõ: mách lẻo là kể để người khác bị phạt. Kể chuyện bắt nạt là để một người được an toàn. Người đó là bạn. Hai việc này khác nhau hoàn toàn.
Kể cho bố mẹ, thầy cô chủ nhiệm, cô giám thị, cô tổng phụ trách — ai bạn thấy dễ nói nhất. Nếu người đầu tiên không xử lý, kể tiếp cho người thứ hai. Đừng dừng ở một người.
Ghi vào vở hoặc điện thoại: ngày nào, ở đâu, ai làm, làm gì, ai nhìn thấy. Nếu là tin nhắn thì chụp màn hình lại, đừng xoá.
Nghe hơi khô khan, nhưng cái này giúp bạn rất nhiều: khi người lớn hỏi, bạn có chuyện cụ thể để kể chứ không phải chỉ nói “con bị bắt nạt”. Chuyện cụ thể thì khó bị gạt đi.
Không phải vì đánh lại là sai về đạo đức — mà vì trong gần như mọi trường hợp, người bị phạt nặng nhất lại là người đánh sau, và bạn mất luôn cái lợi thế lớn nhất của mình là bạn đang đúng.
Đi khỏi chỗ đó. Đi về phía chỗ đông người, phía phòng giáo viên. Rồi kể.
Việt Nam có Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em. Gọi miễn phí, gọi được cả ngày lẫn đêm, và bạn không cần nói tên nếu chưa muốn nói.
111
Ở đầu dây là người được đào tạo để nghe đúng chuyện này. Bạn kể được bao nhiêu thì kể, họ sẽ giúp bạn nghĩ bước tiếp theo.
Phần này quan trọng hơn người ta tưởng, vì số người đứng nhìn luôn đông hơn số người bị và số người bắt nạt cộng lại.
Mình sẽ không bảo bạn xông vào. Bạn không cần làm anh hùng, và trong nhiều trường hợp xông vào là nguy hiểm cho chính bạn.
Nhưng có hai việc rất nhỏ mà ai cũng làm được:
Nghe như chẳng làm gì cả. Nhưng bắt nạt chạy bằng tiếng cười của đám đông — đó là phần thưởng, đó là lý do người ta diễn.
Bạn im lặng, bạn quay đi, bạn bỏ ra chỗ khác. Một người bỏ đi thì đám đông bé lại một chút, và người đang diễn sẽ cảm thấy điều đó.
Không cần trước mặt cả lớp. Nhắn riêng, hoặc nói nhỏ lúc đi ngang qua bàn:
“Lúc nãy nó nói vậy là quá đáng đấy.” · “Tao thấy rồi. Mày ổn không?” · “Mai ra chơi ngồi với tao đi.”
Bạn không hình dung được câu đó nghĩa là gì với người đang bị đâu. Cái đau nhất của bị bắt nạt không phải là bị trêu — mà là cảm giác cả thế giới đứng về phía kia. Một câu của bạn phá vỡ cảm giác đó.
Có thể bạn chỉ hùa theo, chỉ cười, chỉ đặt cho người ta một cái biệt danh mà lúc đó thấy buồn cười. Rồi bây giờ đọc chặng này thì thấy khó chịu trong người.
Cái khó chịu đó là dấu hiệu tốt — nó nghĩa là bạn không phải người xấu, bạn chỉ đã làm một việc xấu. Hai cái khác nhau.
Việc cần làm rất gọn: dừng lại, và nếu đủ can đảm thì nhắn riêng một câu “hôm trước tao sai, xin lỗi mày.” Bạn không tưởng tượng được câu đó chữa được bao nhiêu.
Chặng cuối. Đọc xong mà không làm gì thì cuốn này chỉ là chữ.
Mình gom lại cả chín chặng thành một trang, rồi cho bạn một việc rất nhỏ để làm trong tuần này.
Nghĩ tới đúng một người. Trả lời thật, không trả lời theo cái bạn mong. Rồi đọc phần gợi ý xem có câu nào đáng nói với bạn ấy không.
Đúng một câu, với đúng một người. Trong tuần này. Rồi vào đánh dấu “mình đã thử câu này rồi”.
Đánh dấu không phải để lấy điểm với ai. Nó để vài tuần nữa bạn nhìn lại và thấy: hoá ra mình đã thử nhiều hơn mình nhớ.
Lớp nào cũng có một người như thế. Bạn biết là ai. Nhắn riêng một câu bình thường thôi — “mai ra chơi ngồi với tao không?”
Đây là việc dễ nhất trong ba việc, và là việc thay đổi nhiều thứ nhất — cho họ, và cho cả bạn.
Mình để ý một chuyện: gần như tất cả những gì cuốn này nói đều xoay quanh một câu duy nhất, nói với một người duy nhất.
Không có bí kíp nào để cả lớp thích bạn. Cũng chẳng cần. Cái bạn cần chỉ là một người — và một người thì luôn bắt đầu bằng một câu.